Vùng đất biên giới rộng gần 190km2 sẽ được Lào Cai mở rộng không gian phát triển, có vai trò quan trọng kết nối với Trung Quốc

Tái cấu trúc không gian hành chính, mở rộng dư địa phát triển mới

Việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã tại Lào Cai trong năm 2025 đang tạo ra những thay đổi quan trọng về không gian phát triển, trong đó xã Bát Xát là một ví dụ điển hình. Xã Bát Xát mới được thành lập trên cơ sở sáp nhập toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của thị trấn Bát Xát (cũ) cùng bốn xã Bản Vược, Bản Qua, Phìn Ngan và Quang Kim. Trung tâm hành chính được đặt tại thị trấn Bát Xát trước đây, giúp bảo đảm tính kế thừa trong tổ chức quản lý và cung cấp dịch vụ công.

Sau sắp xếp, xã Bát Xát có diện tích 189,54 km² với dân số 26.838 người, trở thành một trong những xã có quy mô lớn của tỉnh. Địa bàn tiếp giáp các xã Bản Xèo, Trịnh Tường, Cốc San, Ngũ Chỉ Sơn, phường Lào Cai và huyện Hà Khẩu (tỉnh Vân Nam, Trung Quốc). Đặc biệt, xã quản lý tuyến biên giới dài 18.616 m với ba mốc quốc giới 97(2), 98(2) và 99(2), giữ vai trò quan trọng trong bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia.

Xét về điều kiện tự nhiên, địa hình xã Bát Xát được chia thành hai vùng rõ rệt. Vùng thấp chiếm khoảng 63% diện tích tự nhiên, độ cao trung bình 400–500 m, trải dọc sông Hồng với các dải đồi thấp lượn sóng, tương đối bằng phẳng. Khu vực này nằm trên vỉa quặng apatit, đất đai màu mỡ, thuận lợi cho phát triển nông – lâm nghiệp và các hoạt động sản xuất gắn với chế biến. Trong khi đó, vùng cao chiếm 37% diện tích, địa hình dốc, chia cắt mạnh, gây khó khăn cho đầu tư hạ tầng và sản xuất nông nghiệp, song lại có ý nghĩa lớn về quốc phòng, phát triển du lịch sinh thái và trồng cây dược liệu.

Những năm gần đây, cùng với quá trình tái cơ cấu hành chính, đời sống kinh tế – xã hội tại Bát Xát có nhiều chuyển biến tích cực. Thu nhập bình quân đầu người năm 2025 đạt 61,54 triệu đồng, tăng hơn 14 triệu đồng so với năm 2020. Hệ thống hạ tầng thiết yếu như giao thông, y tế, giáo dục, điện và nước sinh hoạt được đầu tư đồng bộ. Toàn xã có gần 200 km đường giao thông chính, trong đó khoảng 89% đã được cứng hóa, tạo điều kiện thuận lợi cho đi lại và lưu thông hàng hóa. Các tuyến tỉnh lộ 156, 156B và trục Quang Kim – Phìn Ngan đóng vai trò xương sống trong kết nối nội vùng và liên vùng.

Hoạt động thương mại – dịch vụ từng bước mở rộng với ba chợ truyền thống, ba ngân hàng, một bưu điện, cùng hệ thống 169 doanh nghiệp, 28 hợp tác xã và hơn 1.000 hộ kinh doanh. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng giảm dần tỷ trọng nông – lâm nghiệp, thủy sản xuống còn 33,6%, trong khi thương mại – dịch vụ chiếm 54,4% và tiểu thủ công nghiệp đạt 12%. Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” được triển khai đồng bộ, với 19 sản phẩm đạt chuẩn OCOP 3 sao, góp phần nâng cao giá trị hàng hóa địa phương.

Trục động lực tăng trưởng mới của Lào Cai giai đoạn 2026–2030

Song song với cải thiện nội lực, Bát Xát đang trở thành điểm hội tụ của nhiều quy hoạch lớn mang tầm tỉnh và quốc gia. Trên địa bàn xã, hàng loạt đồ án được triển khai như quy hoạch khu vui chơi giải trí 308 ha, khu logistics Kim Thành – Bản Vược 332 ha, khu công nghiệp gia công, chế biến, đóng gói hàng xuất – nhập khẩu 222 ha, Khu công nghiệp Bản Qua 95 ha cùng việc điều chỉnh mở rộng cửa khẩu phụ Bản Vược lên quy mô 343 ha. Các quy hoạch này tạo nền tảng hình thành các khu chức năng đặc thù về logistics, công nghiệp chế biến, thương mại và du lịch, gắn trực tiếp với lợi thế cửa khẩu của Lào Cai.

Bước sang giai đoạn 2026–2030, xã Bát Xát xác định ba lĩnh vực đột phá gồm phát triển kết cấu hạ tầng, kinh tế cửa khẩu và công nghiệp – logistics gắn với đô thị hóa. Các mục tiêu đặt ra tương đối rõ ràng: tốc độ tăng tổng giá trị sản phẩm bình quân đạt 12%/năm; thu nhập bình quân đầu người đạt 85 triệu đồng; thu ngân sách trên địa bàn vượt 2.500 tỷ đồng vào năm 2030; tổng vốn đầu tư huy động 5 năm khoảng 19.500 tỷ đồng. Bên cạnh đó, giá trị hàng hóa xuất – nhập khẩu qua địa bàn được kỳ vọng đạt 5 tỷ USD, phản ánh vai trò ngày càng lớn của khu vực biên giới trong chuỗi giao thương.

Trong tổng thể đó, cửa khẩu phụ Bản Vược được xác định là trọng tâm phát triển của khu kinh tế cửa khẩu Lào Cai. Với vị trí gần cầu qua sông Hồng, cửa khẩu này được định hướng trở thành trung tâm thương mại, dịch vụ và logistics kết nối Việt Nam với thị trường Tây Nam Trung Quốc. Khu vực Bản Vược được quy hoạch xây dựng khu phi thuế quan, khu kho bãi logistics và khu kiểm hóa tập trung, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu và vận tải.

Một điểm nhấn quan trọng khác là dự án cầu đường bộ qua sông Hồng nối Bản Vược (Việt Nam) với Bá Sái (Trung Quốc), khởi công tháng 3/2025 với tổng vốn đầu tư khoảng 1.500 tỷ đồng. Dự kiến hoàn thành vào tháng 9/2026, cây cầu dây văng tháp thấp này sẽ kết nối trực tiếp cao tốc Nội Bài – Lào Cai với cao tốc Côn Minh – Hà Khẩu, hình thành trục giao thông huyết mạch trong hành lang kinh tế Côn Minh – Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng. Việc bổ sung hạ tầng liên vận không chỉ giảm tải cho cửa khẩu quốc tế Lào Cai mà còn mở rộng không gian phát triển thương mại, logistics và du lịch xuyên biên giới.

Với cách tiếp cận phát triển theo hướng “xanh, hài hòa, bản sắc và bền vững”, gắn tăng trưởng kinh tế với mục tiêu giữ rừng, giữ nước và bảo vệ biên giới, Bát Xát nói riêng và Lào Cai nói chung đang từng bước hình thành một mô hình phát triển biên giới mới, kết hợp giữa kinh tế cửa khẩu, công nghiệp logistics và ổn định xã hội lâu dài.