Việt Nam đứng trước cơ hội định hình thị trường tài sản mã hóa

Tại Hội nghị về sản phẩm mới và định hướng phát triển thị trường chứng khoán năm 2026 với chủ đề “Tài sản mã hóa - Tương lai thị trường tài chính số” diễn ra vào sáng 5/6, ông Bùi Hoàng Hải - Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) cho rằng thị trường tài chính đang chứng kiến sự giao thoa ngày càng mạnh mẽ giữa công nghệ và tài chính.

Theo đó, tài sản mã hóa không còn là khái niệm xa vời trên thế giới, mà đang từng bước trở thành một lĩnh vực mới của nền kinh tế số. Đáng chú ý, xu hướng số hóa các tài sản thực đang mở ra một không gian phát triển mới cho thị trường tài chính, từ huy động vốn, tổ chức giao dịch đến cung cấp dịch vụ tài chính trên nền tảng số.

Lãnh đạo UBCKNN nhấn mạnh, với chủ trương của Chính phủ về phát triển thị trường tài chính, trong đó có việc ban hành khung pháp lý và triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa theo Nghị quyết số 05 năm 2025, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để thu hút nguồn lực quốc tế, hình thành các mô hình kinh doanh mới và khẳng định vị thế trên bản đồ công nghệ tài chính toàn cầu.

Tuy nhiên, cơ hội này đi kèm với không ít thách thức. Theo cơ quan quản lý, sự phát triển bền vững chỉ có thể đạt được khi thị trường được đặt trong một hệ sinh thái tài chính minh bạch, an toàn, có năng lực quản trị rủi ro và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư.

Đây được xem là bài toán cốt lõi đối với các cơ quan quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp và thành viên thị trường trong quá trình đưa vào vận hành thí điểm các thị trường mới, trong đó có thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam.

Khung pháp lý cho thị trường tài sản mã hóa dần hình thành

Tham luận tại Hội nghị, ông Tô Trần Hòa - Phó trưởng Ban thường trực, Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa, UBCKNN cho biết khung pháp lý cho việc triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam đang được hình thành với nhiều văn bản quan trọng.

Mục tiêu của việc thí điểm là thiết lập khung pháp lý, hình thành thị trường và tạo cơ sở thực tiễn cho quá trình quản lý. Đồng thời, thị trường này được định hướng nhằm thu hút vốn đầu tư nước ngoài, phát triển kinh tế số, phòng chống lừa đảo, bảo vệ nhà đầu tư và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về phòng chống rửa tiền, tài trợ khủng bố, tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận của Việt Nam đối với tài sản mã hóa được đặt trên nguyên tắc thận trọng, có kiểm soát và có lộ trình. Các nguyên tắc quản lý được nhấn mạnh gồm minh bạch thông tin, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư, bảo đảm an ninh an toàn hệ thống tài chính - tiền tệ, tuân thủ pháp luật về phòng chống rửa tiền, an toàn thông tin mạng, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu.

Ngoài ra, các giao dịch tài sản mã hóa được định hướng thực hiện bằng đồng Việt Nam. Vấn đề thuế cũng được tiếp cận theo hướng áp dụng tương tự các quy định về thuế đối với chứng khoán.

Một trong những nội dung đáng chú ý tại hội nghị là quy định về chào bán, phát hành tài sản mã hóa.

Theo đó, tài sản mã hóa được phát hành phải dựa trên tài sản cơ sở là tài sản thực, không bao gồm tài sản là chứng khoán và tiền pháp định. Tổ chức phát hành phải là doanh nghiệp Việt Nam, hoạt động theo mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc công ty cổ phần theo Luật Doanh nghiệp.

Trong giai đoạn thí điểm, tài sản mã hóa chỉ được chào bán, phát hành cho nhà đầu tư nước ngoài. Việc giao dịch cũng chỉ được thực hiện giữa các nhà đầu tư nước ngoài thông qua tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa, tức VASP, được Bộ Tài chính cấp phép.

Cách thiết kế này cho thấy thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam trước mắt không đi theo hướng mở rộng đại trà cho mọi nhóm nhà đầu tư, mà ưu tiên kiểm soát rủi ro, thử nghiệm mô hình vận hành và đánh giá tác động thực tế trước khi mở rộng.

Đối với hoạt động giao dịch, các giao dịch tài sản mã hóa phải thực hiện thông qua VASP được cấp phép. Nhà đầu tư trong nước đang có tài sản mã hóa và nhà đầu tư nước ngoài là nhóm được đề cập trong cơ chế giao dịch. Sau thời hạn 6 tháng kể từ khi VASP đầu tiên được cấp phép, nhà đầu tư trong nước sẽ giao dịch qua các VASP được cấp phép.

Điều kiện cấp phép VASP ở mức cao

Một điểm có thể tác động mạnh đến cấu trúc thị trường là điều kiện cấp phép đối với các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa.

VASP phải là doanh nghiệp Việt Nam, hoạt động theo mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc công ty cổ phần, có ngành nghề cung cấp dịch vụ liên quan đến tài sản mã hóa. Đáng chú ý, vốn điều lệ tối thiểu được đặt ở mức 10.000 tỷ đồng.

Cơ cấu cổ đông cũng được quy định chặt chẽ. VASP phải có tối thiểu 65% vốn điều lệ do tổ chức góp vốn; trong đó trên 35% vốn điều lệ do ít nhất hai tổ chức thuộc nhóm ngân hàng thương mại, công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ, công ty bảo hiểm hoặc công ty công nghệ góp vốn. Tỷ lệ góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài tối đa là 49%.

Bên cạnh yêu cầu về vốn và cổ đông, VASP còn phải đáp ứng điều kiện về trụ sở, cơ sở vật chất, nhân sự, quy trình nghiệp vụ và hệ thống công nghệ thông tin. Trong đó, yêu cầu nhân sự bao gồm Tổng giám đốc, Giám đốc công nghệ, tối thiểu 10 nhân sự có văn bằng hoặc chứng chỉ đào tạo về an toàn thông tin mạng và 10 nhân sự có chứng chỉ hành nghề chứng khoán. Hệ thống công nghệ thông tin của VASP phải đáp ứng tiêu chuẩn cấp độ 4 về an toàn hệ thống thông tin.

Ông Tô Trần Hòa cũng nhấn mạnh yêu cầu công khai, minh bạch trong hoạt động của VASP. Các tổ chức này phải công bố thông tin định kỳ, bất thường và theo yêu cầu; minh bạch biểu giá dịch vụ; đồng thời xây dựng quy trình tổ chức, vận hành hệ thống phát hành, giao dịch, thanh toán và lưu ký tài sản mã hóa.

VASP cũng phải thực hiện KYC khách hàng, quản lý tách biệt tiền và tài sản mã hóa của khách hàng với tài sản của chính VASP, giám sát hoạt động giao dịch, bảo đảm an toàn hệ thống công nghệ thông tin và thực hiện các biện pháp phòng chống rửa tiền. Trường hợp xảy ra lỗi do VASP, tổ chức này phải bảo vệ tài sản của khách hàng và bồi thường theo quy định.

Về phía nhà đầu tư, cơ chế quản lý nhấn mạnh quyền được tiếp cận đầy đủ thông tin do tổ chức cung cấp dịch vụ và tổ chức phát hành công bố, được bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, được giải quyết tranh chấp và bồi thường thiệt hại theo quy định. Tuy nhiên, nhà đầu tư cũng phải tự chịu trách nhiệm về quyết định đầu tư tài sản mã hóa.