Sau bước ngoặt nâng hạng chứng khoán, đâu là chiến lược hợp lý cho các nhà đầu tư?

Việc thị trường chứng khoán Việt Nam được nâng hạng lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp của FTSE là một cột mốc quan trọng với thị trường vốn trong nước. Không chỉ mang ý nghĩa ghi nhận từ cộng đồng đầu tư quốc tế, bước tiến này còn giúp củng cố vai trò của thị trường vốn trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng cao hơn trong giai đoạn 2026–2030.

Tuy nhiên, theo chia sẻ của ông Nguyễn Quang Đạt - Tổng Giám đốc Công ty CP Chứng khoán An Bình (ABS) tại Talk show Phố Tài chính (The Finance Street Talk show) trên VTV8, nâng hạng không có nghĩa mọi thứ sẽ thay đổi ngay lập tức. Muốn thị trường thực sự bước sang một giai đoạn mới, Việt Nam sẽ còn phải tiếp tục cải cách mạnh hơn để hút và giữ được dòng vốn dài hạn.

Dòng vốn ngoại chưa thể quay lại ngay, nhưng cơ hội đã mở ra rõ nét

Theo ông Nguyễn Quang Đạt, việc được FTSE nâng hạng là một thay đổi lớn vì nó giúp nâng vị thế của thị trường chứng khoán Việt Nam, đồng thời giảm bớt áp lực huy động vốn dồn lên hệ thống ngân hàng. Quan trọng hơn, cột mốc này cũng tạo nền tảng cho những bước tiến xa hơn trong tương lai, không chỉ với FTSE mà còn với MSCI và các chuẩn mực cao hơn của thị trường quốc tế.

Tuy vậy, thực tế hiện nay là khối ngoại vẫn chưa mua ròng trở lại. Theo ông Đạt, nhà đầu tư nước ngoài đã bán ròng liên tục từ năm 2022 và riêng giai đoạn 2025 đến nay đã bán ròng hơn 6 tỷ USD. Điều này khiến tỷ lệ sở hữu của khối ngoại xét theo vốn hóa giảm từ khoảng 22% năm 2019 xuống còn khoảng 12% ở thời điểm hiện tại. Nói cách khác, nâng hạng là một yếu tố tích cực, nhưng chưa đủ để đảo chiều ngay xu hướng dòng vốn.

Nguyên nhân của đà bán ròng này đến từ nhiều yếu tố cùng lúc. Theo lãnh đạo ABS, có thể kể tới rủi ro từ thị trường bất động sản trong năm 2022, việc lợi suất trái phiếu Mỹ và Nhật Bản tăng do lạm phát cao, cùng với các bất định lớn liên quan đến căng thẳng thương mại và rủi ro địa chính trị. Gần đây hơn là xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran, khiến tâm lý đầu tư toàn cầu trở nên thận trọng hơn. Trong bối cảnh như vậy, Việt Nam khó có thể đứng ngoài làn sóng điều chỉnh danh mục của nhà đầu tư quốc tế.

Dù vậy, ông Đạt cho rằng từ giữa năm 2026 có thể là thời điểm khối ngoại chững lại đà bán ròng và dần mua ròng trở lại. Kỳ vọng này dựa trên khả năng lạm phát quốc tế hạ nhiệt sau giai đoạn căng thẳng địa chính trị, cùng với việc thị trường chứng khoán Việt Nam được nâng hạng và làn sóng IPO, cổ phần hóa có thể tạo thêm sức hút mới. Theo ước tính được ông đưa ra, dòng vốn từ các quỹ thụ động sau nâng hạng chỉ khoảng 1–1,5 tỷ USD, trong khi nhóm quỹ chủ động có thể giải ngân lớn hơn gấp 4–5 lần. Tuy nhiên, quá trình này sẽ diễn ra theo nhiều đợt chứ không dồn vào một thời điểm.

Một điểm đáng chú ý khác là rủi ro địa chính trị ở Trung Đông cũng có thể mở ra cơ hội tương đối cho Việt Nam. Theo ông Đạt, giá trị vốn hóa của nhiều thị trường trong khu vực này đã giảm mạnh 35–40% thời gian qua, từ đó có thể khiến tỷ trọng của các thị trường khác trong rổ mới nổi tăng lên. Đây là cơ hội để thị trường chứng khoán Việt Nam cải thiện vị trí trong mắt các quỹ đầu tư quốc tế. Nhưng để tận dụng cơ hội đó, thị trường không thể chỉ trông vào yếu tố bên ngoài mà phải tự nâng chất lượng của mình.

Theo ông Nguyễn Quang Đạt, muốn tăng tỷ trọng trong nhóm thị trường mới nổi, Việt Nam cần bổ sung thêm hàng hóa mới, đặc biệt là nhóm doanh nghiệp nhà nước. Bên cạnh đó là điều chỉnh các quy định pháp lý để tăng khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài, trong đó có việc sớm ban hành hướng dẫn liên quan đến chứng chỉ lưu ký không có quyền biểu quyết. Một việc khác cũng rất quan trọng là rà soát và khuyến khích doanh nghiệp niêm yết điều chỉnh giấy phép kinh doanh, giảm bớt những ngành nghề kinh doanh có điều kiện để mở rộng dư địa tiếp cận vốn ngoại.

Không chỉ thị trường, các thành viên cũng phải thay đổi mạnh hơn

Theo Tổng Giám đốc ABS, nâng hạng là bước khởi đầu, còn để hấp thụ tốt dòng vốn mới thì các thành viên trên thị trường sẽ phải nâng năng lực vận hành lên một nấc mới. Yêu cầu đầu tiên nằm ở hạ tầng công nghệ. Khi dòng vốn ngoại thụ động ước tính hơn 1,5 tỷ USD có thể vào thị trường theo từng giai đoạn từ tháng 9/2026, tốc độ khớp lệnh, năng lực xử lý thanh toán T+2 và khả năng quản trị rủi ro theo thời gian thực sẽ trở thành điều kiện tối thiểu. Điều đó buộc các công ty chứng khoán phải đầu tư nghiêm túc hơn vào hệ thống, đáp ứng chuẩn kết nối quốc tế và nâng khả năng phục vụ các nhà đầu tư tổ chức lớn.

Cùng với công nghệ, mô hình hoạt động của các công ty chứng khoán cũng phải dịch chuyển. Theo ông Đạt, khi hội nhập sâu hơn, biên môi giới truyền thống sẽ ngày càng bị thu hẹp. Điều này buộc các công ty chứng khoán phải đi xa hơn mô hình môi giới thuần túy, chuyển mạnh sang tư vấn đầu tư và quản lý tài sản. Nói cách khác, cạnh tranh trong giai đoạn mới sẽ không chỉ nằm ở phí giao dịch, mà nằm ở chất lượng sản phẩm, dịch vụ và khả năng đồng hành với nhà đầu tư.

Minh bạch vận hành và bảo mật cũng là yêu cầu không thể thiếu. Khi thị trường mở hơn, dòng vốn quốc tế tham gia nhiều hơn, các tiêu chuẩn về quản trị và an toàn dữ liệu cũng sẽ cao hơn. Theo ông Đạt, đây không còn là lợi thế, mà là điều kiện bắt buộc để các công ty chứng khoán tồn tại trong môi trường mới. Ông cũng cho biết ABS đang chuẩn bị cho giai đoạn này bằng kế hoạch tăng vốn điều lệ lên 3.000 tỷ đồng ngay trong quý II, qua đó nâng quy mô vốn chủ sở hữu lên hơn 3.500 tỷ đồng. Mục tiêu không chỉ là mở rộng hoạt động mà còn để sẵn sàng tham gia các giao dịch có quy mô lớn hơn và hoàn thiện các giải pháp theo hướng quản lý tài sản.

Nhìn dài hơn, ông Nguyễn Quang Đạt cho rằng việc nâng hạng sẽ tạo xung lực cho thị trường chứng khoán trong ngắn và trung hạn. Về dài hạn, đà phát triển của thị trường vẫn phụ thuộc vào nhiều yếu tố nền tảng hơn, nhưng một thay đổi đáng chú ý là tỷ trọng nhà đầu tư tổ chức được kỳ vọng sẽ gia tăng. Khi tỷ lệ này cao hơn, biến động quá mạnh của thị trường có thể giảm bớt, trong khi khả năng huy động vốn cho doanh nghiệp cũng được cải thiện. Đây là yếu tố quan trọng nếu Việt Nam muốn củng cố thêm triển vọng nâng hạng quốc gia và giảm chi phí vốn cho nền kinh tế.

Theo chia sẻ trong chương trình, thị trường vốn Việt Nam cũng đang chuyển mình theo hướng minh bạch hóa và xanh hóa. Các cơ quan quản lý đang thúc đẩy lộ trình vận hành sàn giao dịch tín chỉ carbon, xây dựng khung pháp lý cho tài sản mã hóa và triển khai các cơ chế hỗ trợ vốn cho startup. Những bước đi này cho thấy giai đoạn mới của thị trường vốn sẽ không chỉ có câu chuyện nâng hạng chứng khoán, mà còn là quá trình mở rộng các công cụ tài chính, tăng vốn hóa thị trường và hướng nhiều hơn đến phát triển bền vững.

Với nhà đầu tư, ông Đạt nhấn mạnh nâng hạng không phải là tín hiệu để mua đồng loạt. Bản chất của giai đoạn này là sự tái cấu trúc dòng vốn có chọn lọc. Những cổ phiếu vốn hóa lớn, thanh khoản cao, còn room ngoại sẽ có khả năng hưởng lợi rõ hơn. Bên cạnh đó, các ETF gắn với nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn cũng có thể là lựa chọn đáng chú ý. Nhưng khi thị trường hội nhập sâu hơn, mức độ nhạy cảm với biến động bên ngoài cũng sẽ cao hơn, nên chiến lược đầu tư không thể chỉ bám vào câu chuyện nâng hạng mà phải đặt trong bối cảnh chọn lọc kỹ hơn theo chất lượng doanh nghiệp và khả năng quản trị rủi ro.