Mục tiêu vốn hóa 120% GDP: Thị trường chứng khoán cần gì để giữ vốn ngoại sau nâng hạng?

Tại phiên thảo luận thứ ba trong khuôn khổ Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2026, câu chuyện nâng hạng thị trường chứng khoán tiếp tục là một trong những chủ đề được quan tâm, trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu quy mô vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt 120% GDP vào năm 2028. Vấn đề đặt ra không chỉ là làm thế nào để mở rộng quy mô thị trường, mà còn là cần những đột phá gì để nâng cao chất lượng hàng hóa, củng cố nền tảng minh bạch và tạo dựng niềm tin đủ lớn để thu hút dòng vốn dài hạn.

Không chỉ tăng quy mô, mà phải nâng chất lượng thị trường

Chia sẻ tại diễn đàn, ông Vũ Chí Dũng, Trưởng ban Pháp chế - Đối ngoại, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho rằng nếu nhìn mục tiêu vốn hóa 120% GDP dưới góc độ chất lượng, trọng tâm cần đặt vào chất lượng doanh nghiệp niêm yết, chuẩn mực quản trị công ty và khả năng bảo vệ quyền lợi cổ đông.

“Dòng vốn chỉ có thể bền vững khi được đặt trên nền tảng hệ thống và niềm tin. Vì vậy, mục tiêu vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt 120% GDP không nên chỉ được nhìn như câu chuyện mở rộng quy mô, mà còn là bài kiểm tra về chất lượng doanh nghiệp niêm yết, chuẩn mực quản trị công ty và tính minh bạch của thị trường”, ông Dũng nhấn mạnh.

Theo ông Dũng, quản trị doanh nghiệp là yếu tố cốt yếu nhằm bảo vệ quyền lợi của tất cả cổ đông, trong đó có nhà đầu tư nước ngoài.

Dù một bộ phận nhà đầu tư ngoại có thể tham gia thị trường thông qua các quỹ thụ động và không trực tiếp tham gia vào hoạt động quản trị doanh nghiệp, dòng vốn này vẫn luôn song hành với các nhà đầu tư trực tiếp và các quỹ chủ động.

Vì vậy, yêu cầu về quản trị minh bạch, bảo vệ cổ đông và công bố thông tin đầy đủ phải được xem là nền tảng để nâng cao chất lượng thị trường.

Đại diện Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phân tích, sau khi thị trường được nâng hạng, dòng vốn tiềm năng không chỉ đến từ các quỹ thụ động có quy mô lớn, mà còn từ nhiều quỹ chủ động đầu tư theo các bộ chỉ số quốc tế như MSCI hay FTSE. Các dòng vốn này đều đặt ra yêu cầu cao về khả năng tiếp cận thị trường, chất lượng doanh nghiệp, mức độ minh bạch thông tin và năng lực quản trị rủi ro.

Từ kinh nghiệm của một số thị trường trong khu vực, trong đó có Indonesia, ông Dũng cho biết các tổ chức xếp hạng và nhà đầu tư quốc tế ngày càng quan tâm đến việc công bố thông tin cổ đông, tính minh bạch về sở hữu và khả năng tiếp cận của khối ngoại.

Việc nhà đầu tư nước ngoài không thể tham gia thêm vào một số doanh nghiệp thường xuất phát từ tình trạng hết “room” sở hữu hoặc thông tin chưa rõ ràng. Đây là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phân bổ vốn của các quỹ quốc tế.

Không chỉ dừng ở câu chuyện sở hữu nước ngoài, ông Dũng cũng lưu ý nhà đầu tư quốc tế rất quan tâm đến việc doanh nghiệp có tập trung vào hoạt động kinh doanh cốt lõi hay không.

Ông nhấn mạnh, mỗi nhóm nhà đầu tư có khẩu vị khác nhau đối với từng ngành nghề, do đó nếu doanh nghiệp lấn sân quá nhiều sang các lĩnh vực khác, làm mờ đi bản sắc ngành nghề chính, nhà đầu tư sẽ khó xác định rõ câu chuyện đầu tư cũng như mức độ hấp dẫn dài hạn của doanh nghiệp.

Theo đại diện Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, các bộ chỉ số quốc tế khi đánh giá doanh nghiệp đều xem xét năng lực quản trị, vị thế trong ngành và mức độ rõ ràng của mô hình kinh doanh trước khi quyết định tỷ trọng đầu tư. Vì vậy, việc doanh nghiệp xác định rõ lĩnh vực cốt lõi, duy trì chuẩn mực quản trị tốt và minh bạch trong chiến lược phát triển sẽ là yếu tố quan trọng để nâng cao khả năng được phân bổ vốn.

Một điểm khác được ông Dũng nhấn mạnh là các tiêu chí phát triển bền vững, đặc biệt là ESG. Theo ông, ESG là nhóm chỉ số bổ sung bên cạnh những chỉ số thị trường cốt lõi, giúp đáp ứng nhiều khẩu vị đầu tư khác nhau và mở rộng cơ hội thu hút dòng vốn vào thị trường Việt Nam. Trong bối cảnh dòng vốn toàn cầu ngày càng đặt nặng yếu tố bền vững, việc cải thiện các tiêu chuẩn ESG cũng là một phần của quá trình nâng chất hàng hóa trên thị trường.

Giữ chân dòng vốn dài hạn sau nâng hạng mới là bài toán lớn

Ở góc độ quản lý, ông Dũng cho rằng nâng hạng thị trường là một cột mốc quan trọng, nhưng điều nhà đầu tư tổ chức và dòng vốn ngoại dài hạn quan tâm hơn không chỉ là việc Việt Nam được chuyển sang một nhóm thị trường mới, mà là sau cột mốc đó, thị trường có đủ nền tảng minh bạch, hạ tầng vận hành an toàn và chất lượng hàng hóa đủ hấp dẫn để dòng vốn thực sự tham gia và ở lại hay không.

Sau hơn 8 năm theo đuổi mục tiêu nâng hạng, bài học cốt lõi được rút ra là điều kiện thị trường thuận lợi có thể giúp dòng vốn sinh lời trong từng giai đoạn, nhưng yếu tố quyết định sự bền vững vẫn là hệ thống và niềm tin.

Theo đại diện Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, thông báo chính thức từ FTSE đã được đưa ra ngày 8/4/2026. Đợt đầu tiên đưa doanh nghiệp Việt Nam vào chỉ số dự kiến bắt đầu từ ngày 21/9/2026, đánh dấu giai đoạn các doanh nghiệp Việt Nam chuyển từ rổ thị trường cận biên sang định danh thị trường mới nổi theo hệ thống của FTSE.

Lộ trình này dự kiến kéo dài đến tháng 9/2027, mở ra nhiều lượt đưa doanh nghiệp Việt Nam vào các rổ chỉ số trong vòng hai năm tới. Xa hơn, cơ quan quản lý đang hướng tới mục tiêu năm 2030 theo chuẩn MSCI.

Dù các tổ chức như FTSE, MSCI hay S&P có bộ tiêu chí và chỉ số tham chiếu khác nhau, điểm chung của các tổ chức này vẫn xoay quanh niềm tin của nhà đầu tư tổ chức đối với hạ tầng thị trường, chất lượng doanh nghiệp và mức độ minh bạch.

Về minh bạch thông tin, ông Dũng cho rằng yêu cầu hiện nay không chỉ dừng lại ở việc doanh nghiệp có công bố thông tin bằng tiếng Anh, mà quan trọng hơn là thông tin phải được công bố kịp thời. Đối với nhà đầu tư tổ chức, đặc biệt là các quỹ ngoại quy mô lớn, khả năng tiếp cận thông tin đầy đủ và đúng thời điểm là yếu tố then chốt trong quá trình ra quyết định đầu tư.

Song song với minh bạch thông tin, hạ tầng kỹ thuật cũng là nền tảng quan trọng để củng cố niềm tin của nhà đầu tư. Ông Dũng cho biết việc triển khai giải pháp giao dịch không yêu cầu ký quỹ trước 100% tiền, thường được gọi là Pre-funding, là bước đệm ngắn hạn. Về dài hạn, thị trường cần hướng tới hệ thống đối tác bù trừ trung tâm, tức CCP, nhằm nâng cao an toàn và hiệu quả trong thanh toán, bù trừ giao dịch.

Bên cạnh đó, việc áp dụng cơ chế xử lý xuyên suốt STP để kiểm tra tài khoản tức thời và triển khai tài khoản tổng Omnibus account cũng được đánh giá là cần thiết. Với các quỹ đầu tư có quy mô hàng nghìn tỷ USD, một lệnh giao dịch có thể được phân bổ cho nhiều quỹ con. Vì vậy, thị trường cần cơ chế thuận lợi hơn trong luân chuyển vốn, phân bổ cổ phiếu và xử lý giao dịch.

“Những nỗ lực về CCP và Pre-funding hiện nay nhằm giúp nhà đầu tư nước ngoài thụ hưởng dịch vụ tốt nhất, từ đó ổn định dòng vốn dài hạn tại Việt Nam”, ông Dũng cho biết.

Hoàn thiện pháp lý, mở đường cho thị trường vốn bước sang cấp độ mới

Một nội dung khác được đại diện Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đề cập là chiến lược phát triển thị trường phát hành. Theo ông Dũng, mục tiêu cốt lõi của nâng hạng không chỉ là thu hút dòng vốn đầu tư trên thị trường thứ cấp, mà còn là phát triển thị trường phát hành, tạo điều kiện để doanh nghiệp huy động vốn hiệu quả hơn.

Theo tiêu chí của các tổ chức quốc tế, những thương vụ IPO quy mô lớn có thể được đưa vào rổ chỉ số thông qua các kỳ đánh giá vốn hóa định kỳ. Đây là cơ hội lớn cho cả doanh nghiệp phát hành và nhà đầu tư nước ngoài, đồng thời giúp thị trường vốn thực hiện tốt hơn vai trò dẫn vốn cho nền kinh tế.

Để chuẩn bị cho giai đoạn phát triển mới, ông Dũng cho biết nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu của cơ quan quản lý hiện nay là sửa đổi Luật Chứng khoán. Ngay trong thời gian tới, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước sẽ tổ chức hội thảo đầu tiên để thảo luận các nội dung sửa đổi, nhằm đáp ứng những yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh mới và phục vụ mục tiêu phát triển thị trường.

Trong đợt sửa đổi này, cơ quan quản lý sẽ tập trung đưa vào các nội dung hướng tới mục tiêu nâng hạng thị trường lên cấp độ cao hơn. Đây sẽ là cơ sở pháp lý quan trọng để ban hành các nghị định mới, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc phát triển đa dạng các loại hình quỹ đầu tư.

Ông Dũng nhấn mạnh, nâng hạng thị trường là một quá trình cải thiện thực chất chất lượng nội tại, chứ không chỉ là sự thay đổi về tên gọi hay phân loại. Mục tiêu của cơ quan quản lý là xây dựng một thị trường tốt hơn, minh bạch hơn, vận hành hiệu quả hơn và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư nước ngoài.

Nhìn về 3 năm tới, mục tiêu đưa thị trường vốn Việt Nam bước sang một cấp độ mới vì vậy không chỉ phụ thuộc vào quy mô vốn hóa, mà còn nằm ở khả năng cải thiện nền tảng pháp lý, hạ tầng kỹ thuật, chất lượng doanh nghiệp và chuẩn mực minh bạch. Khi niềm tin được củng cố bằng những cải cách thực chất, quá trình nâng hạng mới có thể chuyển hóa thành dòng vốn dài hạn và động lực bền vững cho thị trường chứng khoán Việt Nam.