Làng nghề hơn trăm năm ở Hà Tĩnh: Biến hạt gạo quê thành đặc sản mang lại sinh kế cho hàng trăm hộ dân

Bánh ram – hương vị quen thuộc từ những làng quê Hà Tĩnh

Nhắc đến ẩm thực Hà Tĩnh, nhiều người thường nghĩ đến kẹo cu đơ, bưởi Phúc Trạch hay ram bánh mướt. Tuy nhiên, để tạo nên món ram bánh mướt nổi tiếng ấy, không thể không nhắc đến bánh ram – loại bánh mỏng được làm từ gạo tẻ, gắn bó với đời sống người dân địa phương suốt nhiều thế hệ.

Từ những hạt gạo bình dị của vùng đất miền Trung nắng gió, người dân Hà Tĩnh đã tạo nên sản phẩm mang đậm dấu ấn quê hương. Dù chỉ là lớp bánh mỏng dùng để cuốn nhân và rán giòn, bánh ram lại đóng vai trò quan trọng trong nhiều món ăn truyền thống, tạo nên hương vị đặc trưng khó lẫn với các vùng miền khác.

Không cầu kỳ về nguyên liệu, bánh ram chủ yếu được làm từ gạo tẻ ngâm mềm rồi xay nhuyễn thành bột nước. Tuy nhiên, để tạo ra những chiếc bánh đạt độ dẻo, mềm khi cuốn và giòn rụm sau khi chế biến lại là cả một quá trình đòi hỏi sự tỉ mỉ và kinh nghiệm của người thợ.

Theo nhiều hộ làm nghề lâu năm, bí quyết của bánh ram Hà Tĩnh nằm ở tỷ lệ pha bột và kỹ thuật phơi bánh. Chỉ cần sai lệch một công đoạn nhỏ, bánh có thể bị gãy, quá cứng hoặc mất đi độ giòn đặc trưng khi rán.

Ngày nay, nghề làm bánh ram vẫn được duy trì ở nhiều làng quê Hà Tĩnh, đặc biệt tại khu vực Thạch Hưng, nơi được xem là một trong những cái nôi của nghề sản xuất bánh đa nem truyền thống.

Nghề truyền thống tạo sinh kế cho hàng trăm hộ dân

Vào những ngày nắng đẹp, hình ảnh các phên bánh trắng được xếp dài trước sân nhà đã trở thành nét quen thuộc ở nhiều vùng quê Hà Tĩnh.

Quy trình làm bánh ram bắt đầu từ việc lựa chọn nguyên liệu. Gạo được ngâm nhiều giờ trước khi xay thành bột nước. Sau đó, người thợ dùng gáo múc bột, tráng đều trên mặt vải căng phía trên nồi nước sôi.

Chỉ sau vài chục giây, lớp bánh mỏng được lấy ra bằng thanh tre nhỏ rồi đưa lên các phên tre để phơi nắng. Công đoạn này đòi hỏi sự khéo léo bởi bánh rất dễ rách nếu thao tác không chính xác.

Theo kinh nghiệm của người dân địa phương, bánh không được phơi quá khô vì sẽ giòn và dễ gãy. Ngược lại, nếu còn quá ẩm, sản phẩm sẽ khó bảo quản và dễ hư hỏng trong quá trình vận chuyển.

Trước đây, bánh ram chủ yếu phục vụ nhu cầu trong vùng, đặc biệt vào những dịp lễ, Tết hay cưới hỏi. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của thị trường đặc sản địa phương, sản phẩm này ngày càng được nhiều người biết đến.

Hiện nay, nhiều cơ sở đã đầu tư máy xay bột, hệ thống sấy và đóng gói hiện đại để nâng cao năng suất. Dù vậy, phần lớn các hộ sản xuất vẫn duy trì công thức truyền thống nhằm giữ nguyên chất lượng và hương vị đặc trưng của bánh ram Hà Tĩnh.

Nghề làm bánh ram cũng tạo việc làm ổn định cho nhiều lao động nông thôn, đặc biệt là phụ nữ trung niên và người lớn tuổi. Trong mùa cao điểm, các cơ sở sản xuất có thể làm ra hàng nghìn chiếc bánh mỗi ngày để cung cấp cho thị trường trong và ngoài tỉnh.

Từng bước xây dựng thương hiệu đặc sản địa phương

Không chỉ là nguyên liệu chế biến món ăn, bánh ram còn trở thành một phần trong bản sắc văn hóa ẩm thực Hà Tĩnh.

Món ram bánh mướt nổi tiếng của địa phương là minh chứng rõ nét cho sự kết hợp hài hòa giữa những nguyên liệu dân dã. Lớp ram vàng giòn ăn cùng bánh mướt mềm nóng, rau sống và nước mắm pha tạo nên hương vị riêng khiến nhiều du khách nhớ mãi.

Những năm gần đây, nhiều sản phẩm bánh ram Hà Tĩnh đã tham gia chương trình OCOP và từng bước khẳng định vị thế trên thị trường. Đây được xem là cơ hội để các làng nghề truyền thống mở rộng quy mô sản xuất, nâng cao giá trị sản phẩm và tăng thu nhập cho người dân.

Một dấu mốc quan trọng đối với nghề làm bánh ram là năm 2021, khi làng nghề bánh đa nem thôn Bình, xã Thạch Hưng được công nhận là làng nghề truyền thống. Sự ghi nhận này không chỉ khẳng định giá trị văn hóa của nghề mà còn tạo động lực cho các hộ dân tiếp tục gắn bó với sản xuất.

Tuy nhiên, nghề làm bánh ram hiện vẫn đối mặt với nhiều thách thức như thời tiết thất thường, giá nguyên liệu tăng và áp lực cạnh tranh từ các sản phẩm công nghiệp. Bên cạnh đó, việc thu hút lao động trẻ tiếp nối nghề truyền thống cũng là bài toán mà nhiều làng nghề đang phải tìm lời giải.

Dẫu vậy, với những giá trị văn hóa và ẩm thực đặc sắc, bánh ram vẫn đang từng bước khẳng định vị thế của mình trên thị trường. Từ những hạt gạo bình dị, người dân Hà Tĩnh đã tạo nên một sản phẩm mang đậm hồn quê, góp phần gìn giữ nét đẹp truyền thống và quảng bá hình ảnh vùng đất miền Trung đến với du khách gần xa.