Không dễ điều chỉnh giá bán, doanh nghiệp ngành dược đứng trước áp lực chi phí

Áp lực từ giá hoạt chất dược phẩm và logistics

Ngành dược phẩm Việt Nam đang bước vào giai đoạn có nhiều biến số hơn về chi phí đầu vào, trong đó tâm điểm là hoạt chất dược phẩm (thường được gọi là API). Đây là nhóm nguyên liệu giữ vai trò cốt lõi trong sản xuất thuốc, nên biến động giá API có thể tác động trực tiếp đến giá vốn và biên lợi nhuận của doanh nghiệp dược.

Theo cập nhật từ Chứng khoán HSC, kể từ khi căng thẳng Mỹ Iran leo thang, giá các hoạt chất dược phẩm nhìn chung có xu hướng tăng, dù mức độ ảnh hưởng khác nhau tùy từng loại hoạt chất. Nguyên nhân chủ yếu đến từ giá dầu tăng, chi phí vận chuyển gia tăng và rủi ro gián đoạn chuỗi cung ứng, đặc biệt trên các tuyến vận tải quan trọng như eo biển Hormuz.

Trong ngành dược, tác động từ chi phí nguyên liệu thường không phản ánh ngay lập tức vào hoạt động của doanh nghiệp do nhiều đơn vị đã có kế hoạch dự trữ nguyên liệu. Dữ liệu cho thấy phần lớn doanh nghiệp dược đã chủ động tích trữ API và một số nguyên vật liệu khác như bao bì đủ dùng đến hết quý III/2026. Điều này giúp giảm bớt tác động tức thời, nhưng cũng đồng nghĩa áp lực có thể rõ hơn từ cuối năm 2026 nếu mặt bằng chi phí mới duy trì ở mức cao.

Không giống nhiều ngành hàng tiêu dùng thông thường, doanh nghiệp dược không dễ dàng điều chỉnh giá bán ngay khi chi phí đầu vào tăng. Với thuốc kê đơn, thuốc tham gia đấu thầu bệnh viện hoặc các nhóm sản phẩm cạnh tranh cao, giá bán còn chịu tác động bởi cơ chế quản lý, danh mục thanh toán bảo hiểm y tế, quy trình đấu thầu và sức mua của thị trường. Vì vậy, bài toán đặt ra không chỉ là chi phí tăng bao nhiêu, mà còn là doanh nghiệp có thể chuyển phần chi phí tăng thêm vào giá bán ở mức nào.

Các hoạt chất có nguồn gốc từ hóa dầu, bao gồm paracetamol được đánh giá là nhóm có thể chịu áp lực lớn hơn khi giá dầu và chi phí vận chuyển biến động. Tuy nhiên, thị trường hiện chưa ghi nhận một đợt tăng giá API trên diện rộng, nên mức độ tác động sẽ phụ thuộc vào từng danh mục sản phẩm, cơ cấu nguyên liệu và khả năng quản trị tồn kho của từng doanh nghiệp.

Điều chỉnh giá không dễ với doanh nghiệp dược

Sức ép chi phí đầu vào đang đặt các doanh nghiệp dược trước bài toán giữ biên lợi nhuận. Trong ngắn hạn, khả năng tăng giá bán vẫn chưa thực sự rõ ràng, đặc biệt khi thị trường thuốc có tính cạnh tranh cao và chịu sự quản lý chặt chẽ.

Ở kênh OTC, tức kênh bán lẻ qua nhà thuốc, doanh nghiệp phải cân nhắc sức mua của người tiêu dùng, độ nhạy về giá và sự cạnh tranh giữa các sản phẩm cùng nhóm điều trị. Việc điều chỉnh giá nếu diễn ra quá nhanh có thể ảnh hưởng đến sản lượng tiêu thụ, nhất là với các nhóm thuốc phổ thông, dễ thay thế.

Trong khi đó, ở kênh ETC, tức kênh bệnh viện, doanh nghiệp chịu ảnh hưởng nhiều hơn từ cơ chế đấu thầu, tiêu chuẩn kỹ thuật, giá trúng thầu và danh mục thuốc được bảo hiểm y tế chi trả. Đây là kênh có tiềm năng dài hạn đối với các doanh nghiệp có năng lực sản xuất tốt, nhưng khả năng điều chỉnh giá trong ngắn hạn thường không linh hoạt.

Trong bối cảnh này, các doanh nghiệp có khả năng quản trị tồn kho tốt, sở hữu nhà máy đạt tiêu chuẩn cao và có tỷ trọng lớn hơn ở các nhóm thuốc được hưởng lợi từ chính sách có thể có vị thế thuận lợi hơn. Ngược lại, những doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào nhóm sản phẩm có cạnh tranh cao hoặc biên lợi nhuận mỏng sẽ chịu sức ép rõ hơn khi chi phí API, logistics và bao bì tăng.

Áp lực này cũng khiến chiến lược tồn kho trở thành yếu tố cần được theo dõi kỹ hơn. Nếu dự trữ nguyên liệu ở thời điểm giá thấp, doanh nghiệp có thêm thời gian để ổn định giá vốn. Nhưng nếu chu kỳ tăng giá kéo dài, phần lợi thế này sẽ giảm dần khi lượng nguyên liệu cũ được sử dụng hết. Khi đó, tác động lên biên lợi nhuận có thể rõ hơn, nhất là từ cuối năm 2026 sang năm 2027.

Theo HSC, áp lực lên tỷ suất lợi nhuận gộp của ngành dược nhiều khả năng bắt đầu xuất hiện từ cuối năm 2026 và có thể kéo dài trong năm 2027. Đây là điểm cần theo dõi trong bối cảnh khả năng tăng giá bán chưa rõ ràng, còn chi phí đầu vào lại chịu tác động từ nhiều yếu tố bên ngoài.

Chính sách mở thêm cơ hội cho doanh nghiệp nội

Dù chịu sức ép ngắn hạn từ chi phí đầu vào, ngành dược Việt Nam vẫn có một số yếu tố hỗ trợ dài hạn đến từ chính sách. Các thay đổi đang được triển khai hoặc lấy ý kiến đều hướng đến mục tiêu nâng cao tính minh bạch của thị trường, tăng kỷ cương trong phân phối thuốc và mở rộng vai trò của doanh nghiệp sản xuất trong nước.

Một trong những thay đổi được quan tâm là việc siết hoạt động bán thuốc kê đơn qua kênh OTC. Khi quy định được thực thi chặt chẽ hơn, thị trường bán lẻ thuốc có thể dần chuyển sang hướng chuyên nghiệp hơn, hạn chế tình trạng bán thuốc kê đơn không đúng quy định. Điều này về dài hạn có thể giúp môi trường cạnh tranh minh bạch hơn, dù trong giai đoạn đầu có thể khiến các nhà thuốc thận trọng hơn trong việc dự trữ hàng.

Bên cạnh đó, dự thảo sửa đổi Thông tư 20/2022 của Bộ Y tế được kỳ vọng mở rộng danh mục thuốc được bảo hiểm y tế chi trả. Nếu được thông qua, danh mục này sẽ bổ sung thêm nhiều thuốc hóa dược và sinh phẩm mới, bao gồm các thuốc điều trị chuyên biệt, thuốc chi phí cao và nhóm thuốc phục vụ điều trị bệnh mạn tính. Đây là yếu tố có thể hỗ trợ nhu cầu tại kênh bệnh viện, nơi các doanh nghiệp dược có tiêu chuẩn sản xuất cao đang hướng tới.

Một điểm khác có ý nghĩa với doanh nghiệp nội là dự thảo thay thế Thông tư 03/2024, với định hướng mở rộng danh mục thuốc sản xuất trong nước được ưu tiên trong đấu thầu. Dữ liệu cho thấy danh mục này có thể tăng lên 263 loại, từ mức 93 loại trước đây. Nếu chính sách được triển khai, các doanh nghiệp sở hữu nhà máy đạt tiêu chuẩn cao, đặc biệt là tiêu chuẩn EU GMP, có thể có thêm lợi thế khi tham gia đấu thầu vào kênh bệnh viện.

Các nhóm thuốc được đề xuất bổ sung chủ yếu liên quan đến điều trị bệnh mạn tính như tim mạch, rối loạn chuyển hóa, kháng viêm, chống dị ứng và kháng sinh. Đây đều là những nhóm thuốc có nhu cầu điều trị ổn định, đặc biệt trong kênh bệnh viện.