Khoảng trống nhân lực trong lộ trình xây dựng trung tâm tài chính

PGS.TS Phạm Tiến Mạnh: Việc hình thành trung tâm tài chính quốc tế (IFC) không chỉ là bài toán về thể chế hay hạ tầng, mà còn là cuộc đua về nguồn nhân lực. Hiện nay, nguồn nhân lực tài chính trong nước vẫn tồn tại một “độ trễ” đáng kể so với chuẩn mực quốc tế, cả về cấu trúc lẫn năng lực thực thi.

Chẳng hạn, theo Chỉ số thông thạo tiếng Anh EF EPI 2025, Việt Nam xếp hạng 61, thuộc nhóm trung bình. Tuy nhiên, trong lĩnh vực tài chính, yêu cầu không chỉ dừng ở giao tiếp mà là khả năng làm việc trong môi trường pháp lý quốc tế, sử dụng IFRS và tư duy xuyên biên giới. Khảo sát của Navigos Group quý II/2025 cho thấy chỉ khoảng 35% nhân sự cấp trung đáp ứng được yêu cầu này, dẫn tới sự phụ thuộc lớn vào chuyên gia nước ngoài trong các thương vụ M&A hoặc phát hành quốc tế.

Bên cạnh đó, sự phát triển của AI tạo sinh (GenAI) và giao dịch thuật toán đang làm thay đổi cấu trúc vận hành của các trung tâm tài chính. Trong khi nhiều IFC lớn đã tích hợp AI vào quy trình lõi, tại Việt Nam việc ứng dụng mới dừng ở một số tổ chức lớn. Nhân sự có khả năng kết hợp tài chính, toán định lượng và lập trình vẫn rất khan hiếm, tạo ra khoảng cách đáng kể về công nghệ. Điều này phản ánh sự chưa tương xứng giữa tốc độ phát triển thị trường và chất lượng nhân lực.

PGS.TS Phạm Tiến Mạnh: Hệ thống đào tạo trong nước đã có nhiều cải tiến, nhưng để tiệm cận chuẩn quốc tế, cần những thay đổi mang tính cấu trúc.

Thứ nhất, cần tích hợp sâu các chứng chỉ nghề nghiệp quốc tế vào chương trình đào tạo. Tại Singapore, nhiều chương trình cử nhân tài chính được thiết kế tương đương khoảng 70% nội dung CFA Level 1 hoặc ACCA. Ở Việt Nam, một số trường đã tham gia chương trình liên kết với Viện CFA, nhưng phần lớn sinh viên vẫn phải tự theo đuổi sau khi tốt nghiệp. Do đó, cần cơ chế công nhận tương đương, miễn giảm tín chỉ hoặc đào tạo song bằng, để sinh viên ra trường có thể tiếp cận ngay chuẩn nghề nghiệp quốc tế.

Thứ hai, cần chuyển từ đào tạo nghiệp vụ sang đào tạo tài chính tích hợp công nghệ. Hiện khoảng 75% vị trí tại các IFC yêu cầu kỹ năng về Python, dữ liệu lớn và tài sản số, trong khi tỷ trọng học phần liên quan trong chương trình đào tạo còn hạn chế. Việc xây dựng các phòng lab tài chính ứng dụng GenAI sẽ giúp sinh viên tiếp cận thực tiễn sớm hơn.

Thứ ba, chuẩn hóa đạo đức nghề nghiệp và khung năng lực ESG. Một trung tâm tài chính quốc tế không thể vận hành trên nền tảng nhân sự thiếu minh bạch. Trong bối cảnh dòng vốn toàn cầu ngày càng ưu tiên ESG, việc đưa các tiêu chuẩn này vào đào tạo là yêu cầu tất yếu.

PGS.TS Phạm Tiến Mạnh: Việc tích hợp kỹ năng số không thể chỉ dừng ở việc bổ sung một vài môn học, mà cần tái cấu trúc chương trình đào tạo.

Trước hết, cần chuyển từ tư duy “công cụ” sang “thuật toán”. Trong bối cảnh GenAI, việc thành thạo Excel không còn là lợi thế. Khảo sát đầu năm 2026 cho thấy phần lớn vị trí tài chính yêu cầu kỹ năng xử lý dữ liệu bằng Python, SQL hoặc các công cụ tương đương. Vì vậy, các môn về tài chính định lượng và học máy cần trở thành kiến thức nền tảng.

Bên cạnh đó, cần xây dựng mô hình đào tạo thực chiến thông qua phòng lab và sandbox công nghệ. Sinh viên cần được tiếp cận dữ liệu thời gian thực, hệ thống core-banking hoặc các ứng dụng blockchain trong môi trường kiểm soát. Điều này giúp rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu doanh nghiệp, đồng thời giảm chi phí đào tạo lại.

PGS.TS Phạm Tiến Mạnh: Đây không chỉ là giải pháp bổ trợ mà là yếu tố mang tính quyết định. Mô hình này giúp xóa bỏ “độ trễ” về năng lực thực thi và giảm chi phí đào tạo lại.

Hiện nay, một sinh viên tài chính mới tốt nghiệp thường mất từ 12 - 18 tháng để có thể tư vấn độc lập cho khách hàng. Việc đưa các tình huống thị trường và nền tảng giao dịch thực vào giảng đường sẽ giúp rút ngắn đáng kể thời gian thích nghi.

Quan trọng hơn, môi trường thực tiễn là nơi hình thành đạo đức nghề nghiệp - yếu tố cốt lõi của nghề tư vấn tài chính. Kiến thức có thể học từ sách vở, nhưng khả năng xử lý xung đột lợi ích và tuân thủ chuẩn mực cần được tích lũy qua thực tế. Sự kết nối giữa nhà trường và doanh nghiệp vì vậy đóng vai trò then chốt trong việc chuẩn hóa đội ngũ này.

PGS.TS Phạm Tiến Mạnh: Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là nghịch lý về chất lượng. Mỗi năm có hàng chục nghìn sinh viên tài chính tốt nghiệp, nhưng số lượng nhân sự đạt chuẩn quốc tế như CFA, ACCA, CFP hay FRM vẫn rất hạn chế. Trong khi đó, một IFC đúng nghĩa cần đội ngũ chuyên gia ở các lĩnh vực chuyên sâu như định giá tài sản, giao dịch thuật toán hay tài chính xanh. Để tháo gỡ, cần hai nhóm giải pháp:

Thứ nhất, quốc tế hóa đào tạo thông qua cơ chế công nhận tương đương với các chuẩn mực như CFA, ACCA hoặc FRM. Các trường đại học cần tích hợp sâu nội dung này vào chương trình chính quy, hướng tới việc sinh viên tốt nghiệp có thể tham gia ngay vào các kỳ thi quốc tế.

Thứ hai, xây dựng chính sách thu hút nhân tài chất lượng cao, đặc biệt là chuyên gia Việt kiều và quốc tế. Các cơ chế ưu đãi về thuế, thủ tục và môi trường làm việc sẽ giúp nhanh chóng bổ sung kinh nghiệm, chuẩn mực và mạng lưới quan hệ toàn cầu.

Về bản chất, nút thắt nằm ở “tầm nhìn quốc tế”, do đó giải pháp cũng phải mang tính quốc tế. Việt Nam khó có thể xây dựng một trung tâm tài chính toàn cầu nếu đội ngũ nhân lực chỉ vận hành theo chuẩn nội địa.