Giữa làn sóng IPO, tìm cơ hội tại hai "bom tấn" ngành chứng khoán

Khi “thiên thời” mở cửa cho làn sóng IPO

Từ đầu quý IV, không khí trên thị trường chứng khoán Việt Nam trở nên nhộn nhịp hơn sau thông tin FTSE Russell chính thức nâng hạng Việt Nam lên nhóm “thị trường mới nổi thứ cấp”, nhiều tổ chức quốc tế bắt đầu quay lại “soi” cơ hội mới. Cùng lúc, thanh khoản mỗi phiên đều vượt mốc 30.000 tỷ đồng.

Giữa bối cảnh ấy, kế hoạch IPO của hai cái tên VPS và VPBank Securities (VPBS) lại càng thêm nóng khi cả hai đều chọn cùng một thời điểm để đưa cổ phiếu lên sàn.

VPS vốn được biết đến là “ông vua môi giới” suốt 5 năm qua đã công bố kế hoạch IPO khoảng 202 triệu cổ phiếu, đi kèm phát hành riêng lẻ và chia thưởng đưa vốn điều lệ từ 5.700 tỷ lên 16.440 tỷ đồng. Cổ phiếu dự kiến niêm yết trên HOSE với mã VCK, đánh dấu bước chuyển mình từ công ty tư nhân độc lập sang doanh nghiệp đại chúng quy mô hàng đầu ngành.

Trong khi đó, VPBank Securities (công ty con của ngân hàng mẹ VPBank) lại chọn một cách tiếp cận rầm rộ hơn. Đợt IPO 375 triệu cổ phiếu giá 33.900 đồng/cp có thể giúp công ty thu về 12.700 tỷ đồng, nâng vốn điều lệ lên 18.750 tỷ và định giá lên tới 2,4 tỷ USD. Chỉ sau ba năm “lột xác” từ một công ty nhỏ, VPBS đã trở thành hiện tượng tăng trưởng hiếm thấy.

Kẻ dẫn đầu bền bỉ và người thách thức tốc độ

Ở khía cạnh tài chính, VPS giống một cỗ máy vận hành tinh gọn và bền bỉ. Sáu tháng đầu năm 2025, Công ty đạt lãi sau thuế 1.438 tỷ đồng, tăng 40% so với cùng kỳ; lợi nhuận lũy kế 9 tháng đã lên đến 2.517 tỷ, hoàn thành gần như trọn vẹn kế hoạch năm và tiếp tục nâng chỉ tiêu lên 3.500 tỷ. Với ROE khoảng 24–25%, VPS vẫn là hình mẫu về hiệu quả trong ngành chứng khoán. Điểm đặc biệt tại doanh nghiệp này là gần như không tự doanh. Công ty chọn chiến lược “an toàn – bền vững”, tập trung vào môi giới và cho vay margin, hai mảng mang lại dòng tiền ổn định và ít rủi ro.

VPS hiện chiếm 17,05% thị phần HOSE, 50% thị phần phái sinh, cùng 1,6 triệu tài khoản, con số khổng lồ tương đương 1/6 tổng số tài khoản trên thị trường. Cỗ máy đó được vận hành bởi khoảng 30.000 tư vấn viên và nền tảng công nghệ tự phát triển như SmartOne và SmartPro, giúp VPS “tự thân vận động” mà không phụ thuộc bên thứ ba. Đối với doanh nghiệp này, công nghệ không chỉ là công cụ, mà là “xương sống” của chiến lược mở rộng.

Ngược lại, VPBank Securities chọn tốc độ làm kim chỉ nam. Nhờ nguồn vốn dồi dào từ ngân hàng mẹ, công ty đẩy mạnh margin giá rẻ chỉ 7,9–8,6%/năm để thu hút khách hàng mới. Dư nợ cho vay tăng vọt lên 27.000 tỷ đồng cuối quý III, tăng hơn 180% chỉ trong 9 tháng. Cùng lúc, mảng tự doanh mang về khoản lãi đột biến 1.942 tỷ đồng, đưa lợi nhuận sau thuế 9 tháng lên 2.614 tỷ, gấp gần bốn lần năm trước.

Nếu VPS kiếm tiền bền bỉ qua hàng triệu giao dịch nhỏ mỗi ngày, thì VPBS lại là “người ồn ào” của chu kỳ tăng trưởng với đòn bẩy cao, biên lợi nhuận lớn, rủi ro cũng cao. Sự đầu tư ấy được bọc trong một hệ sinh thái vững chắc từ hàng triệu khách hàng từ ngân hàng mẹ VPBank, nguồn vốn rẻ và khả năng bán chéo sản phẩm ngay trên ứng dụng VPBank NEO.

Câu chuyện của VPS và VPBS không đơn thuần là hai thương vụ IPO lớn. Nó phản ánh hai triết lý phát triển đối lập của thế hệ công ty chứng khoán mới.

VPS tin rằng thị trường Việt Nam đang tiến gần hơn đến mô hình nơi công nghệ và quy mô người dùng là lợi thế cạnh tranh cốt lõi. Họ chọn cách tự phát triển hạ tầng, mở rộng sang lĩnh vực hàng hóa và tài sản số (RWA), dự kiến đầu tư 150 triệu USD cho công nghệ trong ba năm tới. Không đua hạ lãi suất, không “đánh sóng”, nhưng VPS lại tạo ra lợi nhuận đều đặn, một mô hình hiếm trong ngành vốn nhiều biến động.

Ngược lại, VPBank Securities mang tinh thần của một “securities arm” trong tập đoàn tài chính. Họ tận dụng toàn bộ hệ sinh thái VPBank, từ nguồn vốn, data khách hàng đến hệ thống công nghệ ngân hàng số. Mục tiêu đến năm 2030 là top 1 margin, top 2 môi giới HOSE và top 2 tư vấn phát hành, tham vọng thể hiện tầm nhìn “ngân hàng – chứng khoán song hành” mà VPBank theo đuổi nhiều năm.

Góc nhìn nhà đầu tư cá nhân: Cân nhắc giữa cơ hội và rủi ro

Quyết định tham gia vào các thương vụ IPO của VPS hay VPBank Securities (VPBS) phụ thuộc nhiều vào khẩu vị rủi ro và tầm nhìn đầu tư của mỗi người. Cả hai doanh nghiệp đều có sức hút riêng trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam đang ở chu kỳ hưng phấn, song mức định giá và đặc thù mô hình hoạt động lại mang đến những lựa chọn rất khác nhau.

VPS hấp dẫn nhờ vị thế dẫn đầu thị phần, hiệu quả sinh lời cao và nền tảng khách hàng lớn. Lợi nhuận ổn định, ít biến động, cùng chiến lược phát triển an toàn khiến cổ phiếu VPS được xem là “ứng viên bluechip mới” của ngành chứng khoán. Trong khi đó, VPBS gây chú ý bởi tốc độ tăng trưởng nhanh, quy mô vốn lớn và hậu thuẫn của ngân hàng mẹ VPBank, những yếu tố giúp doanh nghiệp có thể bứt phá mạnh nếu thị trường thuận lợi.

Với tầm nhìn 3–5 năm, cả hai đều được đánh giá có triển vọng trở thành những mã cổ phiếu đầu ngành, tương tự vai trò SSI hay VND hiện nay.

Tuy nhiên, xét trên khía cạnh định giá, VPBS đang chào bán ở mức giá khá cao (33.900 đồng/cổ phiếu), tương đương mức P/E và P/B tiệm cận các doanh nghiệp lớn đã niêm yết. Điều này khiến biên an toàn cho nhà đầu tư cá nhân không còn nhiều. Trong khi đó, VPS nếu IPO trong vùng giá 30.000–35.000 đồng/cổ phiếu, được xem là hợp lý hơn, vì định giá tương đương trung vị ngành nhưng chất lượng tài sản và ROE vượt trội.

Với các kịch bản thận trọng, nhà đầu tư có thể chờ cổ phiếu VPBS niêm yết và quan sát phản ứng thị trường, thay vì mua ngay ở mức giá chào bán. Trong trường hợp cổ phiếu giảm về vùng 28.000–30.000 đồng, biên lợi nhuận kỳ vọng sẽ hấp dẫn hơn.

Ở góc độ chiến lược, VPS phù hợp với nhóm nhà đầu tư ưu tiên sự ổn định và dài hạn, coi đây là lựa chọn gắn với chu kỳ tăng trưởng của toàn thị trường. VPBS lại hấp dẫn với những người ưa tăng trưởng, sẵn sàng chấp nhận biên độ biến động cao để đổi lấy tiềm năng sinh lời lớn hơn. Một danh mục cân bằng, phân bổ phần vốn chính cho VPS và một phần nhỏ cho VPBS có thể là cách tiếp cận hợp lý trong giai đoạn đầu của chu kỳ nâng hạng.

Nhà đầu tư cũng cần lưu ý đến yếu tố khóa giao dịch (lock-up). Các cổ đông tổ chức hoặc quỹ ngoại thường bị hạn chế chuyển nhượng trong 12 tháng sau IPO, khiến lượng cổ phiếu lưu hành tự do giai đoạn đầu tương đối thấp. Khi hết hạn khóa, nguồn cung có thể tăng và ảnh hưởng đến giá ngắn hạn, yếu tố cần tính đến khi lên kế hoạch nắm giữ.

Về tính thanh khoản, cả hai mã đều dự kiến niêm yết trên HOSE, với quy mô vốn hóa lớn và lượng cổ đông đông đảo. Thanh khoản sau niêm yết được dự báo cao, do đó rủi ro “kẹt hàng” là thấp. Tuy nhiên, biến động ngắn hạn trong vài tháng đầu là điều khó tránh, nhất là khi lượng cổ phiếu mới cần thời gian để hấp thụ.

Tựu trung, IPO VPS được đánh giá phù hợp hơn cho nhà đầu tư cá nhân nếu mức giá dưới khoảng 35.000 đồng/cổ phiếu, nhờ nền tảng vững chắc và rủi ro thấp hơn tương đối. IPO VPBank Securities ở mức giá 33.900 đồng phù hợp với những nhà đầu tư có khẩu vị rủi ro cao, tin tưởng vào khả năng tăng trưởng vượt bậc của công ty. Với nhóm thận trọng, có thể chờ mua VPBS trên thị trường thứ cấp khi giá điều chỉnh về vùng hợp lý hơn.

Cuối cùng, cần nhớ rằng cổ phiếu ngành chứng khoán luôn biến động mạnh hơn thị trường chung. Khi VN-Index bước vào chu kỳ tăng, lợi nhuận của các công ty môi giới thường tăng vượt trội. Ngược lại, khi thanh khoản suy yếu, lợi nhuận cũng giảm nhanh. Vì vậy, dù triển vọng trung – dài hạn của VPS và VPBS đều tích cực, nhà đầu tư cá nhân nên theo dõi sát diễn biến vĩ mô, quản trị tỷ trọng danh mục hợp lý và duy trì tầm nhìn đầu tư ít nhất 2–3 năm để tối ưu hóa lợi nhuận trong giai đoạn “thiên thời” mới của thị trường.