Đề xuất từ 1/7, lương hưu dự kiến tăng cao giúp nhiều người hưởng lợi nhưng có trường hợp bị trừ mạnh

Lương hưu thay đổi cách tính theo giới tính và thời gian đóng

Từ năm 2026, mức hưởng lương hưu hằng tháng được xác định theo Điều 66 của Luật Bảo hiểm xã hội 2024, với điểm mới đáng chú ý là rút ngắn thời gian đóng tối thiểu từ 20 năm xuống còn 15 năm.

Theo quy định, người lao động chỉ cần đủ tuổi nghỉ hưu và có từ 15 năm tham gia bảo hiểm xã hội trở lên đã có thể nhận lương hưu hằng tháng. Tuy nhiên, mức hưởng cụ thể vẫn phụ thuộc vào tổng thời gian đóng và mức bình quân tiền lương làm căn cứ tính toán.

Đối với lao động nữ, 15 năm đóng bảo hiểm xã hội tương ứng với 45% mức bình quân tiền lương. Sau mốc này, mỗi năm đóng thêm được cộng 2%, với mức tối đa không vượt quá 75%, tương ứng khoảng 30 năm tham gia.

Trong khi đó, lao động nam được chia thành hai trường hợp. Nếu có thời gian đóng từ đủ 20 năm trở lên, 20 năm đầu tương ứng 45%, sau đó mỗi năm cộng thêm 2%, tối đa 75%. Trường hợp chỉ đóng từ 15 đến dưới 20 năm, 15 năm đầu tương ứng 40%, mỗi năm sau đó chỉ được cộng thêm 1%.

Cách tính này được thiết kế nhằm đảm bảo quyền lợi cho nhóm chưa đủ 20 năm nhưng đã đến tuổi nghỉ hưu, đồng thời vẫn giữ nguyên nguyên tắc đóng – hưởng trong hệ thống.

Nghỉ hưu sớm sẽ bị giảm trừ mức hưởng

Một điểm đáng chú ý là quy định về giảm trừ đối với người nghỉ hưu sớm. Theo khoản 3 Điều 66 của Luật Bảo hiểm xã hội 2024, mức lương hưu vẫn được tính theo công thức chung, sau đó áp dụng cơ chế giảm trừ.

Cụ thể, mỗi năm nghỉ trước tuổi quy định sẽ bị giảm 2% mức hưởng. Nếu thời gian nghỉ sớm dưới 6 tháng thì không bị giảm, còn từ đủ 6 tháng đến dưới 12 tháng sẽ bị giảm 1%.

Như vậy, nếu nghỉ hưu sớm 10 năm, mức lương có thể giảm tới 20%. Ví dụ, một người có tỷ lệ hưởng 60% mức bình quân tiền lương, sau khi giảm trừ sẽ còn khoảng 40%.

Quy định này nhằm đảm bảo sự công bằng giữa người nghỉ đúng tuổi và nghỉ sớm, đồng thời khuyến khích người lao động kéo dài thời gian làm việc để nâng cao mức hưởng khi về già.

Đề xuất tăng 8% từ giữa năm 2026, ưu tiên nhóm hưởng thấp

Bên cạnh thay đổi về cách tính, dự thảo Nghị định do Bộ Nội vụ xây dựng cũng đề xuất điều chỉnh tăng 8% mức lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng từ ngày 1/7/2026 đối với các đối tượng đang hưởng trước thời điểm này.

Phạm vi áp dụng bao gồm cán bộ, công chức, viên chức, người lao động (kể cả người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện), lực lượng vũ trang; cán bộ cấp xã và người hoạt động không chuyên trách; người hưởng trợ cấp mất sức lao động; người hưởng các chế độ theo quyết định của Thủ tướng qua các thời kỳ; người hưởng trợ cấp tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; trợ cấp tuất hằng tháng và một số nhóm đặc thù khác.

Đáng chú ý, chính sách ưu tiên nhóm đã nghỉ hưu trước ngày 1/1/1995 – nhóm có mức hưởng thấp. Sau khi điều chỉnh, nếu mức lương hưu vẫn dưới 3,8 triệu đồng/tháng, người hưởng sẽ tiếp tục được hỗ trợ bổ sung.

Cụ thể, trường hợp có mức hưởng từ 3,5 triệu đồng/tháng trở xuống sẽ được cộng thêm 300.000 đồng/tháng; trường hợp trên 3,5 triệu đồng nhưng dưới 3,8 triệu đồng/tháng sẽ được nâng lên mức tối thiểu 3,8 triệu đồng/tháng.

Những điều chỉnh trong cách tính và đề xuất tăng mức hưởng được xem là bước đi nhằm mở rộng diện bao phủ an sinh, đồng thời từng bước cải thiện thu nhập cho người nghỉ hưu, đặc biệt là nhóm có mức hưởng thấp.