Chuyển đổi số là nền tảng để nâng hạng và tăng sức cạnh tranh của thị trường chứng khoán

Phát biểu tại Diễn đàn Digital Trust in Finance 2026 diễn ra vào sáng 12/5, ông Bùi Hoàng Hải - Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán nhà nước (UBCKNN) cho biết, thị trường chứng khoán Việt Nam đã trải qua quá trình thay đổi mạnh mẽ trong gần hai thập niên qua, kể từ khi giao dịch trực tuyến chính thức được triển khai vào năm 2008.

Nếu trước đây hoạt động giao dịch chủ yếu thực hiện thủ công thông qua điện thoại và khớp lệnh trực tiếp, thì đến nay gần như toàn bộ giao dịch trên thị trường đã được thực hiện thông qua nền tảng trực tuyến.

Sự phát triển của công nghệ đã làm thay đổi căn bản cấu trúc vận hành của thị trường chứng khoán. Với khoảng 12 triệu tài khoản chứng khoán hiện nay, công nghệ không chỉ đóng vai trò hỗ trợ giao dịch mà đã trở thành yếu tố cốt lõi quyết định khả năng mở rộng thị trường, thu hút nhà đầu tư và gia tăng sức cạnh tranh của các công ty chứng khoán.

Trong vài năm trở lại đây, các công ty chứng khoán liên tục đưa ra các sản phẩm và dịch vụ số mới như eKYC mở tài khoản trực tuyến, giao dịch chứng khoán trực tuyến trên thiết bị di động, ứng dụng AI hỗ trợ tư vấn và chăm sóc khách hàng. Theo lãnh đạo UBCKNN, việc ứng dụng mạnh công nghệ đã góp phần mở rộng khả năng tiếp cận thị trường cho nhiều nhóm nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư cá nhân.

Cùng với quá trình chuyển đổi số, thanh khoản thị trường chứng khoán Việt Nam cũng tăng mạnh trong những năm gần đây. Theo số liệu được UBCKNN công bố, giá trị giao dịch bình quân mỗi phiên trong năm 2025 đạt hơn 29.000 tỷ đồng và tiếp tục tăng lên hơn 31.000 tỷ đồng/phiên trong những tháng đầu năm 2026.

Ông Bùi Hoàng Hải cho rằng thanh khoản hiện nay của thị trường chứng khoán Việt Nam đã thuộc nhóm dẫn đầu khu vực Đông Nam Á. Đây không chỉ là chỉ báo phản ánh sức hấp dẫn của thị trường mà còn là yếu tố quan trọng cho thấy thị trường đang từng bước vận hành theo hướng minh bạch, ổn định và bền vững hơn.

Theo lãnh đạo UBCKNN, đây cũng là một trong những điều kiện quan trọng giúp FTSE Russell nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam lên nhóm thị trường mới nổi kể từ tháng 9/2025, đồng thời dự kiến đưa cổ phiếu Việt Nam vào bộ chỉ số FTSE Russell từ tháng 9/2026.

Để đạt được kết quả này, UBCKNN cho biết đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp liên quan đến hạ tầng công nghệ và hoàn thiện khung pháp lý cho chuyển đổi số trên thị trường chứng khoán.

UBCKNN đã trình Bộ Tài chính và Chính phủ ban hành nhiều nghị định, thông tư liên quan đến giao dịch điện tử và chuyển đổi số, đồng thời phối hợp với Bộ Công an triển khai Đề án 06 nhằm ứng dụng dữ liệu dân cư và xác thực điện tử trong hoạt động tài chính - chứng khoán.

Một trong những nội dung được nhấn mạnh là việc hệ thống KRX chính thức đi vào vận hành trong năm 2025. Theo lãnh đạo UBCKNN, đây là bước nâng cấp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với thị trường chứng khoán Việt Nam bởi hệ thống này cho phép tích hợp toàn bộ quy trình giao dịch, thanh toán và giám sát trên cùng một nền tảng công nghệ hiện đại.

Việc triển khai KRX không chỉ giúp nâng cao năng lực xử lý giao dịch mà còn tạo nền tảng kỹ thuật để thị trường triển khai mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP) dự kiến từ cuối năm 2026 hoặc đầu năm 2027. Theo UBCKNN, đây là một trong những tiêu chí quan trọng nhằm nâng cao mức độ an toàn của thị trường và đáp ứng yêu cầu của các tổ chức xếp hạng quốc tế.

“Hệ thống KRX không chỉ là bước tiến trong hiện đại hóa hạ tầng thị trường mà còn góp phần nâng cao năng lực quản lý, giám sát và tăng tính minh bạch của thị trường chứng khoán Việt Nam”, ông Hải cho biết.

Song song với việc nâng cấp hạ tầng giao dịch, UBCKNN hiện cũng đang triển khai hệ thống thông tin tổng thể phục vụ công tác quản lý và giám sát thị trường trong giai đoạn 2024 - 2026. Hệ thống này kết nối dữ liệu từ các công ty chứng khoán, sở giao dịch và Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam nhằm hình thành cơ chế giám sát liên thông trên toàn thị trường.

UBCKNN đồng thời xây dựng kho dữ liệu tập trung chuyên ngành nhằm hình thành cơ sở dữ liệu thống nhất phục vụ hoạt động quản lý, giám sát và chia sẻ dữ liệu trong toàn hệ thống chứng khoán.

Đây được xem là nền tảng quan trọng để cơ quan quản lý từng bước ứng dụng các công nghệ mới như AI, dữ liệu lớn (Big Data) và blockchain vào hoạt động giám sát thị trường trong thời gian tới.

Một nội dung khác được UBCKNN nhấn mạnh là yêu cầu tăng cường đào tạo và cảnh báo rủi ro cho nhà đầu tư trong bối cảnh quá trình số hóa diễn ra nhanh chóng. UBCKNN đã ban hành Đề án tuyên truyền, phổ biến kiến thức và đào tạo nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán giai đoạn 2025 - 2030, trong đó đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số để nâng cao kiến thức, kỹ năng và khả năng tự bảo vệ của nhà đầu tư khi tham gia thị trường.

Bên cạnh đó, UBCKNN cũng phối hợp với các cơ quan chức năng tổ chức nhiều chương trình về an toàn, an ninh mạng cho các công ty chứng khoán nhằm giảm thiểu các rủi ro có thể phát sinh trong quá trình chuyển đổi số.

Lãnh đạo UBCKNN cũng cho biết, trong giai đoạn tới, cơ quan này sẽ tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ mới trên thị trường chứng khoán. Trong đó, UBCKNN đang rà soát sửa đổi Luật Chứng khoán, nghiên cứu cơ chế sandbox cho các mô hình công nghệ tài chính mới, đồng thời bổ sung các quy định liên quan đến Open API, bảo mật dữ liệu và ứng dụng AI trong hoạt động giao dịch, cung cấp dịch vụ trên thị trường chứng khoán.

UBCKNN đặt mục tiêu xuyên suốt của quá trình chuyển đổi số là phát triển thị trường chứng khoán theo hướng hiện đại, minh bạch, an toàn và bền vững hơn, qua đó duy trì kết quả nâng hạng của FTSE Russell và hướng tới mục tiêu tiếp tục nâng hạng theo tiêu chí của MSCI cũng như FTSE Russell trong giai đoạn tới.