Cổ đông VEAM: Nhà nước nắm gần 90%, lợi nhuận chưa phân phối vượt vốn điều lệ
Cổ đông Nhà nước đang nắm 88,47% vốn tại VEAM, trong khi số cổ phiếu còn lại trên thị trường chỉ hơn 11%.
Sau câu chuyện cổ phiếu VEA bị đưa vào diện cảnh báo, một lát cắt khác đáng chú ý tại Tổng Công ty Máy động lực và Máy nông nghiệp Việt Nam - CTCP (VEAM) là cơ cấu cổ đông và dòng tiền phân phối cho chủ sở hữu.
Hơn 13.541 tỷ đồng lợi nhuận chưa phân phối
Tại thời điểm 31/12/2025, vốn chủ sở hữu của VEAM đạt hơn 27.040 tỷ đồng, trong khi vốn điều lệ là 13.288 tỷ đồng. Như vậy, quy mô vốn chủ sở hữu cao hơn khoảng 2 lần vốn điều lệ.
Khoản mục lớn nhất trong vốn chủ sở hữu là lợi nhuận sau thuế chưa phân phối, đạt hơn 13.541 tỷ đồng. Con số này cao hơn vốn điều lệ của VEAM khoảng 253 tỷ đồng.
Tính trên hơn 1,328 tỷ cổ phiếu đang lưu hành, lợi nhuận sau thuế chưa phân phối tương đương khoảng 10.200 đồng/cổ phiếu.
Nếu phân bổ theo tỷ lệ sở hữu, phần tương ứng với cổ đông Nhà nước trong khoản lợi nhuận chưa phân phối hơn 13.541 tỷ đồng là khoảng 11.980 tỷ đồng. Phần tương ứng với nhóm cổ đông còn lại khoảng hơn 1.560 tỷ đồng.
Dòng tiền của VEAM cho thấy vai trò lớn của các khoản đầu tư, liên doanh và liên kết trong cơ cấu tài chính của doanh nghiệp.
Năm 2023, VEAM thu hơn 6.908 tỷ đồng từ lãi cho vay, cổ tức và lợi nhuận được chia. Năm 2024, khoản thu này tăng lên hơn 7.285 tỷ đồng. Sang năm 2025, con số ghi nhận hơn 7.064 tỷ đồng.
Như vậy, trong 3 năm 2023 - 2025, dòng tiền thu từ lãi cho vay, cổ tức và lợi nhuận được chia của VEAM luôn duy trì trên mức 6.900 tỷ đồng/năm.
Đây là điểm đáng chú ý nếu đặt cạnh hoạt động kinh doanh thông thường. Năm 2025, doanh thu thuần của VEAM đạt 4.466 tỷ đồng, thấp hơn đáng kể so với khoản thu hơn 7.064 tỷ đồng từ lãi cho vay, cổ tức và lợi nhuận được chia. Tức khoản thu từ các nguồn này cao gấp khoảng 1,58 lần doanh thu thuần trong năm.
Dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh cũng cho thấy sự khác biệt. Năm 2023, dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh của VEAM dương hơn 31 tỷ đồng. Năm 2024, chỉ tiêu này âm gần 190 tỷ đồng. Năm 2025, tiếp tục âm hơn 82 tỷ đồng.
Trong khi đó, dòng tiền thuần từ hoạt động đầu tư lại duy trì mức dương lớn: hơn 6.500 tỷ đồng năm 2023, gần 6.996 tỷ đồng năm 2024 và hơn 6.309 tỷ đồng năm 2025.
Như vậy, trong 3 năm gần nhất, dòng tiền chính giúp VEAM duy trì khả năng chi trả cho chủ sở hữu không đến từ dòng tiền kinh doanh cốt lõi, mà đến từ hoạt động đầu tư, trong đó nổi bật là lãi cho vay, cổ tức và lợi nhuận được chia.
Chi trả cho chủ sở hữu hơn 18.500 tỷ đồng trong 3 năm
Ở chiều ra, VEAM cũng duy trì quy mô chi trả lớn cho chủ sở hữu.
Năm 2023, doanh nghiệp chi gần 5.600 tỷ đồng cổ tức, lợi nhuận cho chủ sở hữu. Năm 2024, khoản chi này tăng lên hơn 6.737 tỷ đồng. Năm 2025, VEAM tiếp tục chi hơn 6.210 tỷ đồng.
Tổng cộng trong 3 năm 2023 - 2025, VEAM đã chi khoảng 18.548 tỷ đồng cổ tức, lợi nhuận cho chủ sở hữu.
Tính riêng năm 2025, khoản chi hơn 6.210 tỷ đồng tương đương khoảng 4.670 đồng/cổ phiếu. Với tỷ lệ sở hữu 88,47%, phần tương ứng với cổ đông Nhà nước vào khoảng 5.495 tỷ đồng. Phần tương ứng với nhóm cổ đông còn lại khoảng 716 tỷ đồng.
Nếu tính trong 3 năm, phần chi trả tương ứng với cổ đông Nhà nước vào khoảng 16.405 tỷ đồng; phần tương ứng với nhóm cổ đông còn lại khoảng 2.143 tỷ đồng.
Các con số này cho thấy dòng tiền cổ tức, lợi nhuận được chia là phần rất lớn trong bức tranh cổ đông VEAM. Tỷ lệ sở hữu quyết định cách dòng tiền này được phân bổ giữa cổ đông Nhà nước và phần cổ đông còn lại.
Điểm đáng chú ý là trong 3 năm gần nhất, VEAM thu về bao nhiêu từ lãi cho vay, cổ tức và lợi nhuận được chia, thì phần lớn dòng tiền đó được dùng để chi trả lại cho chủ sở hữu.
Năm 2023, VEAM thu hơn 6.908 tỷ đồng từ lãi cho vay, cổ tức và lợi nhuận được chia; đồng thời chi gần 5.600 tỷ đồng cổ tức, lợi nhuận cho chủ sở hữu. Tỷ lệ chi trả tương đương khoảng 81% khoản thu này.
Năm 2024, doanh nghiệp thu hơn 7.285 tỷ đồng và chi hơn 6.737 tỷ đồng cho chủ sở hữu, tương đương khoảng 92%.
Năm 2025, VEAM thu hơn 7.064 tỷ đồng và chi hơn 6.210 tỷ đồng, tương đương khoảng 88%.
Tính chung 3 năm, VEAM thu khoảng 21.258 tỷ đồng từ lãi cho vay, cổ tức và lợi nhuận được chia; trong khi chi khoảng 18.548 tỷ đồng cổ tức, lợi nhuận cho chủ sở hữu. Tỷ lệ chi trả tương đương khoảng 87%.
Các liên doanh là lõi của lợi nhuận
VEAM hiện sở hữu các khoản đầu tư quan trọng tại Honda Việt Nam, Toyota Việt Nam và Ford Việt Nam. Đây là nhóm liên doanh đóng góp lớn vào kết quả kinh doanh của doanh nghiệp.
Sự khác biệt giữa lợi nhuận gộp và lợi nhuận sau thuế của VEAM cho thấy rõ vai trò của các khoản đầu tư này.
Năm 2025, VEAM ghi nhận doanh thu thuần 4.466 tỷ đồng, lợi nhuận gộp 686 tỷ đồng. Tuy nhiên, lợi nhuận sau thuế đạt hơn 7.219 tỷ đồng, cao gấp khoảng 10,5 lần lợi nhuận gộp.
Cùng năm, báo cáo lưu chuyển tiền tệ ghi nhận hơn 7.064 tỷ đồng tiền thu từ lãi cho vay, cổ tức và lợi nhuận được chia. Đây là con số gần tương đương lợi nhuận sau thuế trong năm.
Điều này cho thấy bức tranh lợi nhuận và cổ đông tại VEAM không thể tách khỏi dòng tiền từ các khoản đầu tư, liên doanh và liên kết.
Dù thu hàng nghìn tỷ đồng từ lãi cho vay, cổ tức và lợi nhuận được chia mỗi năm, tiền và tương đương tiền cuối kỳ của VEAM không tăng mạnh.
Cuối năm 2023, tiền và tương đương tiền của doanh nghiệp đạt hơn 358 tỷ đồng. Cuối năm 2024 tăng lên hơn 411 tỷ đồng. Đến cuối năm 2025, chỉ tiêu này đạt hơn 408 tỷ đồng.
Song song với đó, lợi nhuận sau thuế chưa phân phối vẫn duy trì ở mức cao, đạt hơn 13.541 tỷ đồng tại cuối năm 2025. Đây là phần “của để dành” lớn trên bảng cân đối, bên cạnh dòng tiền cổ tức, lợi nhuận đã thực chi cho chủ sở hữu.