Một không gian chung thay vì cạnh tranh riêng lẻ: Hai ‘đầu tàu’ đang tái định nghĩa du lịch

Du lịch Quảng Ninh – Hải Phòng và nền tảng liên kết vùng

Trong cấu trúc phát triển kinh tế phía Bắc, Quảng Ninh và Hải Phòng từ lâu đã là hai cực tăng trưởng quan trọng, không chỉ ở công nghiệp, logistics mà còn ở tốc độ đô thị hóa và mức độ hội nhập quốc tế. Chính nền tảng này tạo ra một đặc điểm khác biệt khi du lịch không phát triển độc lập mà gắn chặt với hạ tầng và dòng chảy kinh tế.

Cả hai địa phương đều sở hữu lợi thế biển đảo nổi bật, với các điểm đến có độ nhận diện cao như Vịnh Hạ Long, quần đảo Cát Bà hay Đồ Sơn. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở tài nguyên, mà ở sự tương đồng trong cấu trúc phát triển khi cùng là đô thị ven biển, cùng định hướng du lịch biển đảo và cùng có hệ thống hạ tầng kết nối mạnh.

Khu vực này hội tụ đầy đủ ba trục giao thông quan trọng gồm cao tốc liên vùng, hai sân bay quốc tế Vân Đồn và Cát Bi, cùng hệ thống cảng biển và cảng tàu khách quốc tế. Nhờ đó, dòng khách có thể di chuyển linh hoạt giữa các điểm đến, thay vì bị giới hạn trong phạm vi từng địa phương. Việc hình thành một không gian du lịch chung vì thế không còn là lựa chọn mang tính thử nghiệm, mà là hệ quả tất yếu của quá trình tích lũy hạ tầng và phát triển kinh tế nhiều năm.

Dữ liệu quý I/2026 cho thấy quy mô thị trường tiếp tục mở rộng. Quảng Ninh đón gần 6,3 triệu lượt khách, tăng khoảng 10% so với cùng kỳ, với doanh thu đạt 15.687 tỷ đồng, tăng khoảng 20%. Trong khi đó, Hải Phòng ghi nhận gần 3 triệu lượt khách, doanh thu hơn 3.500 tỷ đồng.

Các con số này, khi đặt cạnh nhau, cho thấy quy mô khách đang dần được chia sẻ trong một không gian chung thay vì hai thị trường tách biệt. Đây là nền tảng quan trọng để chuyển từ cạnh tranh sang liên kết trong khai thác du lịch.

Đáng chú ý, du lịch tàu biển tại vịnh Hạ Long đang nổi lên như một động lực mới với gần 50 chuyến tàu quốc tế trong những tháng đầu năm. Xu hướng này phản ánh sự dịch chuyển sang phân khúc chi tiêu cao, đồng thời mở ra dư địa tăng trưởng về giá trị, thay vì chỉ mở rộng quy mô.

Đây không chỉ là sự mở rộng thị trường, mà là bước chuyển trong cách khai thác: từ dựa vào tài nguyên sẵn có sang tận dụng khả năng kết nối để gia tăng giá trị.

Từ cạnh tranh đến phân vai trong hệ sinh thái du lịch biển

Trong giai đoạn trước, Quảng Ninh và Hải Phòng từng cạnh tranh trực tiếp, đặc biệt trong các sản phẩm du lịch biển đảo. Tuy nhiên, khi quy mô khách tăng nhanh và áp lực vận hành ngày càng lớn, cách tiếp cận này dần bộc lộ giới hạn.

Hiện nay, cấu trúc du lịch đang chuyển sang mô hình phân vai rõ ràng hơn. Quảng Ninh giữ vai trò lõi giá trị, với Hạ Long là trung tâm thu hút khách quốc tế, đặc biệt ở phân khúc cao cấp như du thuyền nghỉ đêm, nghỉ dưỡng và trải nghiệm di sản. Đây là khu vực tạo ra giá trị kinh tế cao trên mỗi lượt khách.

Trong khi đó, Hải Phòng đảm nhận vai trò mở rộng không gian và giữ chân dòng khách. Các điểm đến như Cát Bà hay Đồ Sơn không chỉ bổ sung lựa chọn trải nghiệm mà còn giúp giãn tải cho Hạ Long trong mùa cao điểm.

Nói cách khác, Quảng Ninh tạo ra giá trị trên mỗi lượt khách, trong khi Hải Phòng tạo ra không gian để kéo dài hành trình và tăng thời gian lưu trú. Sự phân vai này giúp tối ưu hóa toàn bộ chuỗi giá trị, thay vì mỗi địa phương khai thác riêng lẻ.

Một yếu tố mới là sự hình thành của các dòng khách đặc thù, đặc biệt từ khu vực FDI và các khu công nghiệp tại Hải Phòng. Nhóm khách này không chỉ tạo ra nhu cầu du lịch mới mà còn kéo theo yêu cầu cao hơn về chất lượng dịch vụ, từ đó thúc đẩy nâng cấp sản phẩm.

Sự chuyển dịch này cho thấy một thay đổi mang tính bản chất, từ ‘địa phương hóa’ sang ‘hệ sinh thái hóa’. Du lịch không còn là câu chuyện của từng địa phương, mà là cách các điểm đến phối hợp để tạo ra giá trị chung.

Tuyến Hạ Long – Lan Hạ và bài toán nâng giá trị hành trình

Biểu hiện rõ nhất của xu hướng liên kết vùng là việc hình thành các sản phẩm du lịch liên thông. Tuyến Hạ Long – Lan Hạ, chính thức vận hành từ đầu năm 2026, là bước chuyển mang tính cấu trúc của mô hình này.

Ngày 26/3/2026, Quảng Ninh và Hải Phòng đã ký kết quy chế phối hợp quản lý phương tiện thủy nội địa vận chuyển khách du lịch trên hai vịnh, có hiệu lực từ ngày 1/4/2026. Trên cơ sở đó, các hành trình xuyên tuyến được thiết kế lại, kết nối nhiều điểm đến giữa hai khu vực, từ hang động, làng chài đến các khu sinh thái biển.

Lần đầu tiên, ranh giới hành chính không còn quyết định hành trình du lịch, thay vào đó là trải nghiệm xuyên vùng. Du khách có thể di chuyển liên tục giữa hai vịnh thông qua các tuyến kết nối, tạo nên một không gian trải nghiệm liền mạch.

Theo ước tính, tuyến liên thông này có thể bổ sung hàng nghìn lượt khách mỗi ngày, với sự tham gia của nhiều tàu nghỉ đêm. Tuy nhiên, giá trị lớn nhất không nằm ở số lượng tuyệt đối, mà ở việc kéo dài hành trình, qua đó tăng thời gian lưu trú và mức chi tiêu.

Đây chính là điểm chuyển quan trọng: du lịch không còn dừng lại ở ‘đi đâu’, mà chuyển sang ‘đi như thế nào’ và ‘ở lại bao lâu’. Khi hành trình được kéo dài, giá trị khai thác cũng được mở rộng theo.

Trong mô hình này, doanh nghiệp đóng vai trò then chốt. Các đơn vị lữ hành, vận hành tàu và dịch vụ là lực lượng trực tiếp biến liên kết vùng thành sản phẩm cụ thể. Điều này cho thấy liên kết chỉ có ý nghĩa khi được thị trường hóa, thay vì dừng lại ở các thỏa thuận hành chính.

Dù vậy, mô hình này vẫn đang ở giai đoạn đầu. Những thách thức về quản lý liên vùng, tiêu chuẩn dịch vụ và hạ tầng mềm vẫn hiện hữu. Việc duy trì một tiêu chuẩn chung cho toàn bộ hành trình, thay vì từng điểm đến riêng lẻ, sẽ quyết định tính bền vững của mô hình.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các điểm đến biển, lợi thế không còn nằm ở việc sở hữu bao nhiêu tài nguyên, mà ở khả năng kết nối chúng thành một hành trình đủ dài và đủ giá trị. Đây không chỉ là liên kết điểm đến, mà là sự chuyển dịch mô hình tăng trưởng du lịch – từ khai thác tài nguyên sang khai thác không gian và hành trình. Và đây cũng là bài toán mà Quảng Ninh – Hải Phòng đang bắt đầu trả lời.

Kiều Linh