SpaceX có nguy cơ mất hợp đồng đưa người lên Mặt Trăng với NASA
Sau nhiều lần chậm tiến độ, SpaceX có thể mất hợp đồng Artemis III khi NASA tuyên bố mở rộng lựa chọn, để các công ty khác như Blue Origin cùng cạnh tranh.
NASA mất kiên nhẫn với tiến độ của Starship
Ngày 20/10, quyền giám đốc NASA Sean Duffy cho biết cơ quan đang xem xét lại chiến lược hợp tác trong chương trình Artemis, nhằm đưa con người quay lại Mặt Trăng sau hơn nửa thế kỷ.
Trong buổi phỏng vấn với CNBC, ông Duffy thẳng thắn thừa nhận: “SpaceX có hợp đồng cho Artemis III, nhưng họ đang chậm trễ. Chúng tôi không thể chỉ chờ một công ty duy nhất trong khi Trung Quốc cũng đang tăng tốc. Tổng thống và tôi muốn phi hành gia Mỹ đặt chân lên Mặt Trăng trong nhiệm kỳ này, nên NASA sẽ mở hợp đồng cho các đối thủ khác.”
Theo kế hoạch ban đầu, SpaceX ký hợp đồng trị giá 2,9 tỷ USD với NASA từ tháng 4/2021 để phát triển tàu đổ bộ HLS Starship – một biến thể đặc biệt của siêu tên lửa Starship, dùng để đưa các phi hành gia Artemis III từ quỹ đạo Mặt Trăng xuống bề mặt. Tuy nhiên, tiến độ phát triển bị trì hoãn nhiều lần do các vấn đề kỹ thuật phức tạp, đặc biệt là khả năng tiếp nhiên liệu trong không gian và hệ thống hạ cánh an toàn.
Trong khi đó, Blue Origin – công ty của Jeff Bezos – đã giành hợp đồng trị giá 3,4 tỷ USD hồi năm 2023 để chế tạo tàu đổ bộ Blue Moon cho nhiệm vụ Artemis V. NASA đang cân nhắc cho phép Blue Origin tham gia sớm hơn, thậm chí thay thế SpaceX nếu Starship tiếp tục trễ hẹn.
CEO Elon Musk từng tỏ ra hoài nghi về đối thủ, nói rằng “Blue Origin chưa từng đưa hàng hóa lên quỹ đạo, chứ chưa nói đến Mặt Trăng”, nhưng phát biểu của Duffy cho thấy NASA đang đổi hướng chiến lược hợp tác, nhằm giảm rủi ro phụ thuộc vào một nhà thầu duy nhất.
Cuộc đua lên Mặt Trăng bước vào giai đoạn căng thẳng
Chương trình Artemis được xem là trọng tâm không gian lớn nhất của Mỹ kể từ sau kỷ nguyên Apollo, với mục tiêu đưa người lên Mặt Trăng và thiết lập căn cứ lâu dài để chuẩn bị cho sứ mệnh lên Sao Hỏa. Tuy nhiên, tiến độ thực tế đang chậm hơn nhiều so với kỳ vọng ban đầu.
Nhiệm vụ Artemis I – chuyến bay thử nghiệm tàu Orion không người lái – đã hoàn tất thành công cuối năm 2022, đánh dấu bước khởi đầu suôn sẻ. Artemis II, mang theo bốn phi hành gia bay quanh Mặt Trăng trong 10 ngày, dự kiến phóng vào tháng 2/2026 sau hai lần dời lịch. Trong khi đó, Artemis III – chuyến bay đầu tiên đưa người hạ cánh – đã bị lùi từ cuối 2024 sang 2027, thậm chí có thể 2028, chủ yếu vì Starship chưa đạt độ sẵn sàng bay quỹ đạo ổn định.
Hiện SpaceX mới hoàn thành 11 chuyến bay thử nghiệm Starship, với hai lần phóng gần đây (26/8 và 13/10) được đánh giá thành công. Tuy nhiên, NASA yêu cầu ít nhất ba lần hạ cánh thử nghiệm hoàn chỉnh và một lần tiếp nhiên liệu trong không gian trước khi cho phép sử dụng tàu này cho nhiệm vụ có người.
Trong khi Mỹ đang vướng tiến độ, Trung Quốc lại tiến nhanh với kế hoạch đưa phi hành gia lên Mặt Trăng vào năm 2030, trong khuôn khổ chương trình Trạm nghiên cứu Mặt Trăng quốc tế (ILRS) hợp tác với Nga. Các sứ mệnh Chang’e gần đây liên tục thành công, cho thấy Bắc Kinh có khả năng đi tắt đón đầu trong cuộc đua Mặt Trăng mới.
Giới quan sát nhận định, việc NASA mở lại gói thầu Artemis sẽ tạo ra cuộc cạnh tranh gay gắt giữa SpaceX, Blue Origin và có thể cả Dynetics, buộc các công ty phải đẩy nhanh tiến độ và chứng minh năng lực thực tế. Tuy nhiên, một số chuyên gia lo ngại rằng việc chia nhỏ hợp đồng có thể khiến ngân sách đội lên, kéo dài thời gian hoàn thiện hơn nữa.
Bất kể kết quả ra sao, Artemis vẫn là biểu tượng cho tham vọng không gian của Mỹ trong thế kỷ XXI – nơi các công ty tư nhân như SpaceX và Blue Origin đóng vai trò trung tâm. Và nếu Starship không thể đáp ứng kỳ vọng, kỷ nguyên Mặt Trăng mới rất có thể sẽ không còn mang đậm dấu ấn của Elon Musk.