Giúp Việt Nam đứng top 10 thế giới, loại quả dân dã này đang bước vào cuộc đua tỷ USD
Từ loại quả quen thuộc trong vườn nhà nay dần trở thành ngành hàng xuất khẩu chiến lược của Việt Nam với tham vọng chinh phục mốc 1 tỷ USD trong tương lai.
Từ trái cây bình dân đến ngành hàng xuất khẩu triển vọng
Chuối từ lâu đã là loại trái cây quen thuộc trong đời sống người Việt. Tuy nhiên, những năm gần đây, loại quả này đang từng bước khẳng định vị thế trên bản đồ nông sản thế giới khi nhu cầu tiêu thụ liên tục gia tăng và nhiều doanh nghiệp đầu tư mạnh vào sản xuất quy mô lớn.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, chuối hiện là một trong những loại cây ăn quả chủ lực của Việt Nam, được đưa vào Đề án phát triển cây ăn quả trọng điểm đến năm 2030. Với diện tích canh tác lớn và sản lượng thuộc nhóm dẫn đầu khu vực, Việt Nam hiện đứng thứ 9 thế giới về sản lượng chuối.
Dù vậy, kim ngạch xuất khẩu chuối hiện mới đạt khoảng 380 triệu USD mỗi năm, thấp hơn nhiều so với tiềm năng thực tế. Con số này cho thấy dư địa phát triển của ngành hàng vẫn còn rất lớn khi nhu cầu tiêu thụ chuối trên toàn cầu không ngừng tăng lên.
Hiện chuối Việt Nam đã có mặt tại nhiều thị trường lớn như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Đông và một số quốc gia châu Âu. Trong đó, Trung Quốc vẫn là thị trường tiêu thụ lớn nhất nhờ lợi thế khoảng cách địa lý và nhu cầu nhập khẩu cao.
Nhiều doanh nghiệp trong nước đã đầu tư xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, ứng dụng công nghệ cao trong canh tác, quản lý chất lượng và bảo quản sau thu hoạch nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế.
Thách thức lớn trên hành trình hướng tới mốc 1 tỷ USD
Dù được đánh giá là một trong những ngành hàng trái cây xuất khẩu thành công nhất hiện nay, chuối Việt Nam vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức.
Một trong những nguy cơ lớn nhất là bệnh héo vàng Panama do nấm Fusarium gây ra. Đây là loại bệnh được xem như "kẻ hủy diệt" đối với ngành chuối toàn cầu khi có khả năng tồn tại trong đất nhiều năm và gây thiệt hại nghiêm trọng cho năng suất.
Ngoài yếu tố dịch bệnh, sản xuất chuối trong nước vẫn còn phân tán ở nhiều địa phương. Chất lượng sản phẩm chưa thực sự đồng đều khiến việc đáp ứng các đơn hàng lớn và duy trì nguồn cung ổn định gặp không ít khó khăn.
Trong khi đó, các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn về truy xuất nguồn gốc, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và quy trình sản xuất bền vững. Điều này buộc doanh nghiệp và nông dân phải đầu tư nhiều hơn vào công nghệ và quản trị vùng trồng.
Cạnh tranh quốc tế cũng ngày càng gay gắt khi các quốc gia xuất khẩu chuối lớn như Ecuador, Philippines, Costa Rica hay Colombia liên tục nâng cao năng lực sản xuất và mở rộng thị phần.
Động lực mới từ công nghệ và giống kháng bệnh
Để giải quyết bài toán phát triển bền vững, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đang đẩy mạnh nghiên cứu giống mới và ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất.
Một trong những điểm sáng là việc phát triển các giống chuối có khả năng kháng bệnh Panama. Tiêu biểu là giống chuối UNI 126 do doanh nghiệp trong nước nghiên cứu được đánh giá có khả năng chống chịu bệnh lên tới 95-98%.
Hiện giống chuối này đã được triển khai trên diện tích hơn 1.000 ha và bước đầu cho kết quả tích cực. Việc kiểm soát tốt dịch bệnh không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro mà còn tạo nền tảng xây dựng các vùng nguyên liệu quy mô lớn phục vụ xuất khẩu.
Song song với đó, nhiều doanh nghiệp cũng đầu tư mạnh vào hệ thống tưới tự động, công nghệ Internet vạn vật (IoT), số hóa dữ liệu sản xuất và các mô hình kinh tế tuần hoàn nhằm nâng cao hiệu quả canh tác.
Ngoài xuất khẩu trái tươi, ngành chuối còn có nhiều dư địa phát triển ở lĩnh vực chế biến sâu như chuối sấy, bột chuối, snack chuối, thức ăn chăn nuôi và các sản phẩm giá trị gia tăng khác. Đây được xem là hướng đi quan trọng giúp nâng cao giá trị ngành hàng thay vì chỉ phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu thô.
Từ một loại trái cây dân dã gắn bó với đời sống người Việt qua nhiều thế hệ, chuối đang đứng trước cơ hội trở thành ngành hàng tỷ USD của nông nghiệp Việt Nam. Nếu giải quyết tốt bài toán dịch bệnh, nâng cao chất lượng vùng trồng và đẩy mạnh chế biến sâu, mục tiêu gia nhập "câu lạc bộ tỷ USD" hoàn toàn có thể trở thành hiện thực trong những năm tới.