Sau vụ án hơn 3.100 tỷ đồng: Vikki Bank trước bài toán thoát khỏi cái bóng DongA Bank

Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao vừa ban hành cáo trạng truy tố 4 bị can trong vụ án “Vi phạm quy định về cho vay trong hoạt động của các tổ chức tín dụng” xảy ra tại Ngân hàng TMCP Đông Á (DongA Bank) và nhóm Công ty CP Vốn Thái Thịnh.

Diễn biến tố tụng mới này một lần nữa gợi lại những tồn tại kéo dài tại DongA Bank, nhà băng từng là một trong những thương hiệu ngân hàng bán lẻ đáng chú ý trên thị trường, trước khi bị đưa vào diện kiểm soát đặc biệt và sau đó được chuyển giao bắt buộc cho HDBank.

Theo cáo trạng, các bị can bị truy tố gồm Nguyễn Thiện Nhân - cựu Chủ tịch HĐQT Công ty CP Vốn Thái Thịnh; Nguyễn Ngọc Minh - Tổng giám đốc Công ty CP Vốn Thái Thịnh Đà Lạt; Nguyễn Thanh Thủy - Chủ tịch HĐQT Công ty CP Lê Minh MC; và Nguyễn Đắc Hiệp - Chủ tịch HĐQT Công ty Lâm Viên.

Cơ quan tố tụng xác định DongA Bank bị thiệt hại hơn 3.153 tỷ đồng trong vụ án liên quan đến nhóm Công ty CP Vốn Thái Thịnh.

Theo cáo buộc, ông Nguyễn Thiện Nhân đã trao đổi với ông Trần Phương Bình - cựu Tổng giám đốc DongA Bank, về việc sử dụng các khoản vay tại ngân hàng này để đảo nợ. Sau đó, ông Nhân chỉ đạo cấp dưới và những cá nhân liên quan dùng pháp nhân của nhiều doanh nghiệp lập hồ sơ vay vốn tại DongA Bank, rồi sử dụng tiền vay không đúng mục đích.

Cáo trạng nêu các tài sản bảo đảm cho những khoản vay này không đủ giá trị hoặc không đáp ứng điều kiện pháp lý để thế chấp. Cùng với đó, một số cựu lãnh đạo và nhân viên DongA Bank bị xác định có sai phạm trong thẩm định, phê duyệt và giải ngân. Cơ quan tố tụng cho rằng những sai phạm này là nguyên nhân dẫn đến thiệt hại hơn 3.100 tỷ đồng cho DongA Bank.

Trong vụ án, ông Nguyễn Thiện Nhân bị cáo buộc giữ vai trò chủ mưu. Các bị can Nguyễn Ngọc Minh, Nguyễn Thanh Thủy và Nguyễn Đắc Hiệp bị cáo buộc sử dụng pháp nhân doanh nghiệp để ký hồ sơ vay vốn, qua đó tạo điều kiện cho việc sử dụng vốn sai mục đích. Hiện ông Nhân và ông Minh đang bỏ trốn và bị truy nã.

Từ ngân hàng bán lẻ nổi bật đến giai đoạn kiểm soát đặc biệt

DongA Bank được thành lập ngày 1/7/1992 với vốn điều lệ ban đầu 20 tỷ đồng. Trước khi rơi vào biến cố, ngân hàng này từng được biết đến như một trong những ngân hàng thương mại cổ phần bán lẻ có dấu ấn tại Việt Nam, đặc biệt trong phát triển ngân hàng tự động, công nghệ thẻ và các dịch vụ dành cho khách hàng cá nhân.

Trước thời điểm bị kiểm soát đặc biệt, DongA Bank có vốn điều lệ 5.000 tỷ đồng, với cơ cấu cổ đông hoàn toàn trong nước. Cổ đông pháp nhân nắm 40,68% vốn điều lệ, còn cổ đông cá nhân nắm 59,32%. Theo cáo trạng năm 2018 trong vụ án xảy ra tại DongA Bank, nhóm cổ đông sáng lập chiếm 13,21% vốn điều lệ, cổ đông thường chiếm 86,79%. Gia đình cựu Tổng giám đốc Trần Phương Bình và bà Cao Thị Ngọc Dung cùng các con nắm 10,24% vốn điều lệ ngân hàng.

Tuy nhiên, trước khi bị kiểm soát đặc biệt, DongA Bank đã rơi vào tình trạng âm vốn chủ sở hữu. Vì vậy, việc xử lý ngân hàng này không chỉ đặt ra vấn đề quyền lợi cổ đông, mà còn liên quan trực tiếp đến yêu cầu bảo đảm an toàn hệ thống, quyền lợi người gửi tiền và sự ổn định của thị trường tài chính.

Ngày 14/8/2015, Ngân hàng Nhà nước đưa DongA Bank vào diện kiểm soát đặc biệt sau khi phát hiện các sai phạm nghiêm trọng trong hoạt động ngân hàng, trong đó có vụ án liên quan đến ông Trần Phương Bình.

Sau khi DongA Bank bị kiểm soát đặc biệt, toàn bộ cổ đông ngân hàng không được chuyển nhượng cổ phần kể từ ngày 14/8/2015. Trường hợp đặc biệt phải được Ngân hàng Nhà nước xem xét trên cơ sở đề xuất của Ban Kiểm soát đặc biệt. Điều này khiến phần vốn của các cổ đông tại ngân hàng bị “đóng băng” trong thời gian chờ phương án xử lý tiếp theo.

Một hệ quả khác là hoạt động công bố thông tin tài chính của DongA Bank trở nên rất hạn chế. Báo cáo tài chính gần nhất được ngân hàng công bố là báo cáo năm 2014, trước thời điểm bị kiểm soát đặc biệt. Tại ngày 31/12/2014, DongA Bank có tổng tài sản hơn 87.100 tỷ đồng, nhưng lợi nhuận trước thuế chỉ đạt hơn 26 tỷ đồng, giảm mạnh so với mức 328 tỷ đồng của năm 2013.

Từ sau đó, ngân hàng không công khai thêm báo cáo tài chính định kỳ, dù vẫn duy trì việc công bố báo cáo tình hình quản trị. Việc thiếu vắng dữ liệu tài chính cập nhật khiến bức tranh hoạt động của DongA Bank trong nhiều năm chỉ có thể được nhìn nhận qua các thông tin rời rạc, chủ yếu liên quan đến quá trình kiểm soát đặc biệt, xử lý nợ xấu và tái cơ cấu.

Theo số liệu cập nhật đến hết năm 2021, DongA Bank ghi nhận lỗ lũy kế 12.465 tỷ đồng, vốn chủ sở hữu âm 6.855 tỷ đồng. Các con số này cho thấy mức độ suy giảm nghiêm trọng của nền tảng tài chính ngân hàng sau thời gian dài chịu tác động từ sai phạm cũ, nợ xấu và tài sản tồn đọng.

Những tín hiệu cải thiện chưa đủ xoay chuyển cục diện

Trong thời gian kiểm soát đặc biệt, DongA Bank tập trung vào các nhiệm vụ ổn định hoạt động, bảo đảm thanh khoản, thu hồi và xử lý nợ xấu, xử lý nợ đã bán cho VAMC, cũng như các khoản vay có vấn đề phát sinh từ những giai đoạn trước.

Năm 2022, ngân hàng từng công bố một số chỉ tiêu hoạt động có chuyển biến tích cực. Huy động vốn từ khách hàng đạt 98% kế hoạch năm, trong đó tiền gửi tiết kiệm tăng 11% so với đầu năm. Nguồn tiền gửi trung và dài hạn tiếp tục được duy trì ở mức gần 42%, hỗ trợ ngân hàng trong việc ổn định nguồn vốn và bảo đảm an toàn thanh khoản.

Cũng trong năm này, dư nợ cho vay đạt 102% kế hoạch. Sau nhiều năm sụt giảm, dư nợ cho vay duy trì xu hướng tăng ngay từ những tháng đầu năm, qua đó góp phần cải thiện nguồn thu nhập lãi.

Dù vậy, các tín hiệu này chưa đủ để thay đổi căn bản tình hình tài chính của DongA Bank. Trong báo cáo tình hình quản trị năm 2024, ban lãnh đạo ngân hàng thừa nhận DongA Bank vẫn gặp nhiều khó khăn, hoạt động kinh doanh tiếp tục lỗ và mức lỗ có xu hướng gia tăng so với năm trước.

Thực tế đó cho thấy bài toán xử lý DongA Bank không dừng lại ở việc duy trì thanh khoản hay thu hồi từng khoản nợ có vấn đề. Vấn đề lớn hơn là tái thiết toàn diện một tổ chức tín dụng đã bị tổn thương nghiêm trọng về năng lực tài chính, chất lượng tài sản, quản trị rủi ro và niềm tin thị trường.

Vikki Bank và thách thức bước ra khỏi cái bóng DongA Bank

Sau gần một thập kỷ nằm trong diện kiểm soát đặc biệt, ngày 17/1/2025, DongA Bank chính thức được chuyển giao bắt buộc cho Ngân hàng TMCP Phát triển TP.HCM (HDBank). Theo Ngân hàng Nhà nước, sau chuyển giao, DongA Bank trở thành ngân hàng thương mại TNHH Một thành viên do HDBank sở hữu 100% vốn điều lệ.

Đây là bước ngoặt quan trọng trong tiến trình tái cơ cấu DongA Bank. Với vai trò ngân hàng nhận chuyển giao, HDBank được kỳ vọng hỗ trợ xử lý nợ xấu, củng cố năng lực tài chính, cải thiện quản trị và tạo nền tảng để ngân hàng từng bước ổn định hoạt động.

Sau chuyển giao, DongA Bank được đổi tên thành Ngân hàng số Vikki. Sự thay đổi tên gọi này không chỉ là vấn đề nhận diện thương hiệu. Với một ngân hàng từng bị kiểm soát đặc biệt và chuyển giao bắt buộc, tên gọi mới thường đi cùng kỳ vọng về một quá trình tái cấu trúc sâu rộng hơn, bao gồm xử lý tồn đọng tài chính, điều chỉnh mô hình vận hành, nâng chuẩn quản trị rủi ro và xây dựng lại hình ảnh trên thị trường.

Từ góc nhìn thị trường, thách thức của Vikki Bank không chỉ nằm ở việc phát triển một thương hiệu ngân hàng số mới, mà còn ở khả năng tách mình khỏi những hệ lụy kéo dài gắn với DongA Bank. Những dấu ấn từng tạo nên tên tuổi của DongA Bank trong lĩnh vực ngân hàng tự động, công nghệ thẻ và dịch vụ bán lẻ đã lùi xa. Thay vào đó, yêu cầu hiện nay là minh bạch hơn, an toàn hơn, hiệu quả hơn và đủ sức khôi phục niềm tin của khách hàng.

Vụ án liên quan nhóm Công ty CP Vốn Thái Thịnh với thiệt hại hơn 3.100 tỷ đồng tiếp tục cho thấy quy mô phức tạp của những tồn đọng mà DongA Bank để lại. Dù các sai phạm thuộc về giai đoạn cũ, tác động của chúng vẫn kéo dài qua nhiều năm, ảnh hưởng đến năng lực tài chính, hoạt động kinh doanh và hình ảnh của ngân hàng.

Trong bối cảnh đó, quá trình tái thiết Vikki Bank sẽ cần nhiều hơn một tên gọi mới. Điều cốt lõi nằm ở khả năng xử lý thực chất các tồn đọng tài chính, cải thiện chất lượng tài sản, củng cố quản trị, kiểm soát rủi ro và từng bước khôi phục khả năng sinh lời. Chỉ khi các vấn đề nền tảng này được giải quyết, ngân hàng mới có cơ sở để bước ra khỏi cái bóng của DongA Bank và xây dựng lại vị thế trên thị trường tài chính.

Hồng Giang