Ngôi nhà cổ hơn 100 năm tuổi được xem là lâu đời nhất miền Tây: Chủ nhân từng sở hữu 2.000 mẫu đất, lưu giữ nghệ thuật chạm khắc hiếm có

Nhà cổ hơn 100 năm tuổi gắn với câu chuyện lập nghiệp giữa vùng đất hoang sơ

Nhắc đến những công trình kiến trúc cổ tiêu biểu của miền Tây Nam Bộ, nhiều người thường nghĩ đến các ngôi nhà cổ nổi tiếng ở Cần Thơ hay Đồng Tháp. Tuy nhiên, tại vùng đất Bến Tre cũ, nay thuộc tỉnh Vĩnh Long, vẫn còn một công trình được xem là một trong những ngôi nhà cổ lâu đời và đặc sắc nhất khu vực: nhà cổ Huỳnh Phủ.

Tọa lạc tại xã Đại Điền, công trình này gắn liền với tên tuổi ông Huỳnh Ngọc Khiêm (1843-1927), thường được người dân địa phương gọi là Hương Liêm. Theo những câu chuyện còn lưu truyền, ông cùng vợ từ miền Trung xuôi ghe bầu vào Nam lập nghiệp. Khi đến vùng đất ven sông Hàm Luông, nhiều sự việc kỳ lạ xảy ra khiến ông tin rằng đây chính là nơi định cư lâu dài.

Từ hai bàn tay trắng giữa vùng đất còn hoang sơ, ông Huỳnh Ngọc Khiêm dần gây dựng cơ nghiệp lớn. Sau nhiều năm khai khẩn và phát triển sản xuất, gia đình ông sở hữu khoảng 2.000 mẫu đất, trở thành một trong những điền chủ giàu có nhất khu vực thời bấy giờ.

Khi kinh tế ổn định, ông quyết định xây dựng một ngôi nhà quy mô lớn làm nơi sinh sống và thờ tự. Tương truyền, ông đã trở về Huế mua vật liệu, thuê thợ giỏi vào Nam thi công. Việc xây dựng kéo dài nhiều năm đến mức xuất hiện nhiều giai thoại trong dân gian.

Dựa trên các tài liệu còn lưu giữ, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng ngôi nhà được hoàn thiện vào khoảng cuối thế kỷ XIX hoặc đầu thế kỷ XX. Đến nay, công trình đã tồn tại hơn 100 năm nhưng vẫn giữ được nhiều giá trị kiến trúc nguyên bản.

Kiến trúc độc đáo mang đậm dấu ấn giao thoa giữa Huế và Nam Bộ

Điểm gây ấn tượng đầu tiên khi bước vào nhà cổ Huỳnh Phủ là quy mô đồ sộ hiếm thấy đối với một công trình dân dụng thời bấy giờ.

Ngôi nhà chính có diện tích hơn 500m², được xây dựng trên nền cao, bao quanh bằng đá xanh. Nhìn từ bên ngoài, công trình có dáng dấp của một ngôi nhà chín gian rộng lớn, thể hiện vị thế và tiềm lực kinh tế của gia chủ.

Toàn bộ kết cấu được xây dựng theo kiểu nhà rường truyền thống Huế với hệ thống 80 cột lớn nhỏ. Trong đó có 48 cột gỗ quý và nhiều cấu kiện được làm từ các loại gỗ có giá trị cao như lim, thau lau.

Mái nhà lợp ngói âm dương, bên dưới là lớp ngói hoa văn cổ. Các chi tiết kiến trúc từ cột, kèo, xà ngang cho đến cửa gỗ đều được chế tác công phu, thể hiện trình độ tay nghề rất cao của các nghệ nhân thời bấy giờ.

Không gian bên trong được chia thành khu vực sinh hoạt và khu vực thờ tự theo lối kiến trúc truyền thống của người Việt. Các ban thờ được bố trí trang nghiêm với nhiều hiện vật quý như hoành phi, câu đối, bài vị được sơn son thếp vàng.

Đặc biệt, nhiều nhà nghiên cứu đánh giá nghệ thuật chạm khắc gỗ tại đây đạt trình độ cao hiếm có ở khu vực Nam Bộ. Những bức phù điêu mô tả cảnh sinh hoạt, cây trái, chim muông và phong cảnh sông nước hiện lên sinh động trên từng chi tiết kiến trúc.

Các họa tiết không chỉ mang giá trị thẩm mỹ mà còn phản ánh rõ nét đời sống văn hóa của cư dân vùng đồng bằng sông Cửu Long cách đây hơn một thế kỷ.

Di sản kiến trúc lưu giữ ký ức của vùng đất Nam Bộ xưa

Trải qua hơn một trăm năm cùng nhiều biến động lịch sử, nhà cổ Huỳnh Phủ vẫn là một trong những công trình tiêu biểu phản ánh sự phát triển của tầng lớp điền chủ Nam Bộ cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX.

Không chỉ có giá trị về mặt kiến trúc, nơi đây còn là tư liệu quý giúp nghiên cứu lịch sử khai hoang, lập nghiệp của cư dân miền Tây. Những câu chuyện về quá trình hình thành cơ nghiệp của gia đình ông Huỳnh Ngọc Khiêm vẫn được người dân địa phương nhắc lại như một phần ký ức của vùng đất Đại Điền.

Ngày nay, dù không còn giữ nguyên vẹn hoàn toàn như thời kỳ đầu, ngôi nhà vẫn bảo tồn được phần lớn kết cấu và hệ thống trang trí gốc. Đây là điểm đến thu hút những người yêu thích lịch sử, kiến trúc cổ và văn hóa Nam Bộ.

Với những giá trị đặc biệt về nghệ thuật và lịch sử, năm 2011, nhà cổ Huỳnh Phủ đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích Kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia.

Giữa nhịp sống hiện đại, công trình hơn một thế kỷ tuổi này vẫn lặng lẽ tồn tại như một chứng nhân của thời gian, lưu giữ những dấu ấn đặc sắc về văn hóa, kiến trúc và đời sống của miền Tây Nam Bộ xưa.

Ánh Kim