Đề xuất siết chặt với nợ xấu: Có thể tạm hoãn xuất cảnh người vay chây ì

Cần biện pháp mạnh hơn để xử lý nợ xấu

Tại Hội nghị triển khai Bộ quy tắc ứng xử trong hoạt động thu hồi nợ diễn ra ngày 23/4 tại TP.HCM, vấn đề xử lý nợ xấu nhận được nhiều đề xuất đáng chú ý. Trong đó, kiến nghị áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh đối với người có nợ xấu lớn, đặc biệt là nhóm nợ có nguy cơ mất vốn cao.

Theo ông Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, thực tế hiện nay cho thấy không ít trường hợp vay vốn lớn nhưng cố tình chây ì, kéo dài thời gian trả nợ. Một số cá nhân thậm chí có thể ra nước ngoài dễ dàng, trong khi ngân hàng lại không đủ nguồn lực để theo đuổi và xử lý khoản nợ.

Đây là thực trạng gây ra nhiều hệ lụy cho hệ thống tín dụng, đặc biệt trong bối cảnh áp lực nợ xấu vẫn đang hiện hữu sau giai đoạn kinh tế chịu ảnh hưởng kéo dài từ dịch bệnh và biến động thị trường.

Đáng chú ý, đề xuất tập trung vào nhóm nợ 5 – tức các khoản nợ quá hạn trên 360 ngày, được đánh giá có khả năng mất vốn cao. Theo Hiệp hội Ngân hàng, với những trường hợp này, cần cân nhắc áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh để buộc người vay phải có trách nhiệm xử lý nghĩa vụ tài chính.

Thực tế, ngành thuế đã từng triển khai biện pháp tương tự và ghi nhận hiệu quả rõ rệt. Trong năm 2025, hàng chục nghìn trường hợp nợ thuế đã bị áp dụng lệnh tạm hoãn xuất cảnh, qua đó giúp thu hồi hàng nghìn tỷ đồng cho ngân sách. Điều này được xem là một cơ sở thực tiễn để ngành ngân hàng cân nhắc áp dụng chính sách tương tự.

Tuy nhiên, khác với nợ thuế – vốn liên quan đến nghĩa vụ với ngân sách nhà nước, quan hệ vay – cho vay giữa ngân hàng và khách hàng là quan hệ dân sự. Vì vậy, việc hạn chế xuất cảnh hiện chỉ có thể thực hiện khi có phán quyết của tòa án, tạo ra rào cản lớn trong quá trình áp dụng biện pháp này.

Dù vậy, nhiều ý kiến tại hội nghị cho rằng cần nghiên cứu hoàn thiện khung pháp lý để có thể xử lý hiệu quả hơn với các trường hợp cố tình trốn tránh nghĩa vụ, tránh tình trạng “nợ lớn nhưng vẫn ung dung”.

Thu hồi nợ không chỉ là pháp lý, cần “kỹ năng mềm” và cách tiếp cận linh hoạt

Bên cạnh các biện pháp mang tính cưỡng chế, thực tiễn xử lý nợ tại các tổ chức tín dụng cho thấy yếu tố con người và cách tiếp cận cũng đóng vai trò quan trọng không kém.

Đại diện một số ngân hàng và công ty tài chính cho biết, quá trình thu hồi nợ hiện nay gặp không ít khó khăn từ cả phía pháp lý lẫn thực tế triển khai. Nhiều khách hàng đã tìm cách trì hoãn thi hành án bằng cách tạo lập các tranh chấp giả, hoặc ký kết các hợp đồng mang tính “đối phó” nhằm kéo dài thời gian xử lý.

Không chỉ vậy, việc các nhà mạng siết chặt quản lý cuộc gọi cũng khiến hoạt động liên hệ, tư vấn thanh toán gặp trở ngại, làm giảm hiệu quả tiếp cận khách hàng.

Một nghịch lý khác cũng được chỉ ra: Có những trường hợp người vay sở hữu tài sản giá trị lớn, nhưng khoản nợ lại tương đối nhỏ, khiến cơ quan thi hành án chưa thực hiện kê biên tài sản mà chỉ dừng ở biện pháp ngăn chặn. Điều này dẫn đến tình trạng bản án có hiệu lực nhưng việc thu hồi vẫn bị đình trệ.

Ngoài ra, quy trình khởi kiện kéo dài, cùng với khó khăn trong việc xác minh tài sản tại các cơ quan chức năng, cũng làm giảm đáng kể hiệu quả xử lý nợ xấu trên thực tế.

Trong bối cảnh đó, nhiều chuyên gia cho rằng thu hồi nợ không thể chỉ dựa vào biện pháp pháp lý cứng nhắc. Thay vào đó, cần kết hợp linh hoạt với các “kỹ năng mềm”, đặc biệt là khả năng thấu hiểu hoàn cảnh khách hàng.

Kinh nghiệm từ một số ngân hàng cho thấy, với những khách hàng gặp khó khăn khách quan như mất việc làm hoặc suy giảm thu nhập, việc cơ cấu lại thời hạn trả nợ, hỗ trợ tài chính hoặc tư vấn phù hợp có thể mang lại hiệu quả thu hồi cao hơn so với việc áp dụng các biện pháp cưỡng chế ngay lập tức.

Cách tiếp cận này không chỉ giúp giảm áp lực cho người vay mà còn tạo ra mối quan hệ hợp tác thay vì đối đầu, từ đó nâng cao khả năng thu hồi nợ một cách bền vững hơn.

Ở góc độ dài hạn, việc xây dựng bộ quy tắc ứng xử trong hoạt động thu hồi nợ được đánh giá là bước đi cần thiết nhằm chuẩn hóa quy trình, nâng cao tính minh bạch và hạn chế các hành vi thiếu chuẩn mực.

Đại diện Hiệp hội Ngân hàng nhấn mạnh, ngành đã có hành lang pháp lý tương đối đầy đủ, song trong bối cảnh thực tiễn còn nhiều biến động, việc hoàn thiện cơ chế và nâng cao chất lượng thực thi vẫn là yếu tố then chốt để xử lý triệt để bài toán nợ xấu.

Hoàng Hà