Diện tích vỏn vẹn 10km², vùng đất "núi lửa" tại Quảng Ngãi đang hướng tới trở thành trung tâm du lịch quốc gia vào năm 2030

Lợi thế địa chất và động lực phát triển kinh tế biển

Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, cả nước có 13 đặc khu, trong đó đặc khu Lý Sơn (tỉnh Quảng Ngãi) nổi bật với mật độ dân số cao nhất, đạt khoảng 2.134 người/km². Với diện tích tự nhiên hơn 10,39km² và dân số trên 24.000 người, Lý Sơn được xem là không gian phát triển đặc thù, đặt ra nhiều yêu cầu trong quy hoạch và quản lý.

Lý Sơn nằm cách đất liền khoảng 15 hải lý (tương đương gần 30 km). Gồm đảo Lớn (Cù Lao Ré), đảo Bé (cù lao Bờ Bãi) và hòn Mù Cu. Đây là một trong những đảo núi lửa điển hình ở vùng ven biển Việt Nam, được hình thành qua nhiều giai đoạn phun trào kéo dài từ khoảng 11 triệu năm đến hơn 3.000 năm trước.

Trên đảo Cù Lao Ré hiện có 5 miệng núi lửa gồm Thới Lới, Giếng Tiền, Hòn Sỏi, Hòn Tai và Hòn Vung. Trong khi đó, đảo Bé cũng ghi nhận sự hiện diện của các dấu tích núi lửa như Hòn Đụn và Bãi Hang. Những đặc điểm địa chất này không chỉ tạo nên cảnh quan độc đáo mà còn là nền tảng để phát triển du lịch trải nghiệm.

Những năm gần đây, du lịch biển đảo tại Lý Sơn phát triển mạnh, với tốc độ tăng trưởng đạt hơn 27%. Tỷ trọng ngành du lịch hiện chiếm gần 50% tổng giá trị sản xuất, trở thành động lực quan trọng thúc đẩy kinh tế địa phương.

Riêng năm 2025, Lý Sơn đón khoảng 175.000 lượt khách, đạt hơn 94% kế hoạch đề ra, trong đó có trên 2.600 lượt khách quốc tế. Bên cạnh đó, địa phương đã phát triển 34 sản phẩm OCOP, gồm 28 sản phẩm đạt 3 sao, 5 sản phẩm đạt 4 sao và 1 sản phẩm đạt 5 sao, góp phần đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao giá trị nông sản địa phương.

Trong giai đoạn 2025–2030, đặc khu Lý Sơn đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế từ 5,5–6,5% mỗi năm, tổng giá trị sản xuất đạt từ 3.400 đến 3.600 tỷ đồng, thu nhập bình quân đầu người đạt khoảng 65,3 triệu đồng/năm.

Bài toán phát triển bền vững và bảo tồn bản sắc

Bên cạnh những lợi thế, việc phát triển nhanh cũng đặt ra nhiều thách thức đối với đặc khu Lý Sơn, đặc biệt trong cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường. Với quy mô diện tích hạn chế và mật độ dân số cao, áp lực lên hạ tầng và tài nguyên ngày càng gia tăng.

Định hướng phát triển của Quảng Ngãi đối với Lý Sơn không chỉ dừng lại ở mở rộng du lịch mà còn nhấn mạnh yếu tố bền vững. Theo đó, việc nâng cao nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường, hạn chế sử dụng hóa chất trong sản xuất nông nghiệp và tiết kiệm tài nguyên nước được xem là giải pháp quan trọng. Song song với đó, địa phương cũng chú trọng xây dựng và phát triển thương hiệu cho các sản phẩm đặc trưng như hành, tỏi Lý Sơn.

Về mặt quy hoạch, Lý Sơn được xác định là địa bàn có vị trí chiến lược về quốc phòng, an ninh và chủ quyền biển đảo. Do đó, mọi định hướng phát triển đều phải gắn với yêu cầu bảo đảm an ninh, giữ vững ổn định và bảo tồn các giá trị văn hóa, lịch sử.

Trong thời gian tới, Quảng Ngãi sẽ tiếp tục triển khai các chương trình phát triển hạ tầng, đô thị ven biển và dịch vụ du lịch, đồng thời phối hợp với các bộ, ngành để thực hiện Đề án đưa Lý Sơn trở thành trung tâm du lịch biển đảo quốc gia vào năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Việc phát huy nội lực, kết hợp với khai thác hiệu quả các nguồn lực bên ngoài được xem là chìa khóa để Lý Sơn phát triển theo hướng bền vững. Trong đó, yếu tố bản sắc – từ cảnh quan núi lửa, văn hóa biển đảo đến sản phẩm đặc trưng – sẽ tiếp tục đóng vai trò nền tảng, giúp đặc khu này tạo dựng vị thế riêng trong chiến lược phát triển của Quảng Ngãi.

Mạnh Dũng