Hải Phòng có một ngôi làng được gọi là “làng công chúa”
Không chỉ gắn với lịch sử triều Mạc, địa danh này ở Hải Phòng còn được biết đến qua nhiều truyền thuyết về vẻ đẹp của các thế hệ phụ nữ trong làng.
Câu chuyện “làng công chúa” Trà Phương
Tại xã Kiến Thụy (thành phố Hải Phòng), có một ngôi làng nhỏ từ lâu được nhiều người nhắc đến với danh xưng khá đặc biệt: “làng công chúa”. Đó là làng Trà Phương – một địa danh không chỉ gắn với nhiều câu chuyện lịch sử mà còn chứa đựng những truyền thuyết dân gian được lưu truyền qua nhiều thế hệ.
Theo các tư liệu lịch sử, Trà Phương trước đây có tên là Trà Hương, thuộc huyện Nghi Dương của xứ Hải Dương. Đến năm 1813, triều Nguyễn đổi tên làng thành Trà Phương để tránh phạm húy. Trải qua nhiều biến động lịch sử, ngôi làng này vẫn giữ được nhiều dấu tích gắn với một giai đoạn đặc biệt của lịch sử Việt Nam.
Danh tiếng của Trà Phương gắn liền với thời kỳ vương triều Mạc (1527–1593). Tương truyền vào khoảng giữa thế kỷ XVI, tại đây có một thiếu nữ nổi tiếng khắp vùng bởi nhan sắc và đức hạnh, đó là Vũ Thị Ngọc Toàn. Sau này, bà trở thành chính phi của Mạc Đăng Dung – người sáng lập vương triều Mạc và được tôn là Thái hoàng Thái hậu.
Không chỉ được nhắc đến với vẻ đẹp quốc sắc thiên hương, bà còn được người dân kính trọng bởi tấm lòng nhân hậu. Dù giữ địa vị cao trong triều đình, bà vẫn dành nhiều sự quan tâm cho quê hương. Theo các ghi chép dân gian, bà từng hỗ trợ người nghèo trong vùng, mua ruộng cấp cho những hộ gia đình khó khăn, đồng thời đóng góp cho việc tu sửa chùa chiền và chấn hưng Phật giáo.
Sau khi bà qua đời, người dân làng Trà Phương đã suy tôn bà làm Thành hoàng làng để tưởng nhớ công lao của người con gái nổi tiếng nhất quê hương. Từ đó, trong dân gian vùng Kiến Thụy từng lưu truyền câu nói: “Cổ Trai đế vương, Trà Phương công chúa”.
Câu nói này nhắc đến hai địa danh tiêu biểu của vùng đất là Cổ Trai (quê hương gắn với vương triều Mạc) và Trà Phương (nơi sinh ra người phụ nữ được xem như công chúa của vùng).
Dấu tích của câu chuyện lịch sử này vẫn còn hiện diện tại chùa Trà Phương, còn gọi là Thiên Phúc tự. Đây là một ngôi chùa cổ được cho là có từ thời Lý. Đến thế kỷ XVI, dưới thời nhà Mạc, chùa được trùng tu quy mô với sự đóng góp của Thái hoàng Thái hậu Vũ Thị Ngọc Toàn cùng nhiều vương công trong triều.
Hiện nay, trong chùa vẫn lưu giữ nhiều hiện vật có giá trị lịch sử. Trong đó có tượng vua Mạc Đăng Dung và phù điêu Thái hoàng Thái hậu Vũ Thị Ngọc Toàn có niên đại từ thế kỷ XVI. Hai hiện vật này đã được công nhận là bảo vật quốc gia, góp phần khẳng định mối liên hệ giữa ngôi làng nhỏ ở Hải Phòng với vương triều từng tồn tại trong lịch sử.
Những câu chuyện dân gian và truyền thuyết quanh “làng công chúa”
Bên cạnh câu chuyện lịch sử, làng Trà Phương còn được nhắc đến bởi nhiều truyền thuyết liên quan đến vẻ đẹp của phụ nữ trong làng.
Theo ông Ngô Duy Chiểu (sinh năm 1948), người làng Trà Phương và từng là Phó ban Tuyên giáo Huyện ủy Kiến Thụy, từ nhiều đời nay người ta vẫn truyền tai nhau rằng con gái làng Trà nổi tiếng xinh đẹp, dịu dàng và nết na. Trong ký ức của ông, các thiếu nữ trong làng trước đây thường được khen với nét đẹp mắt phượng mày ngài, làn da trắng và mái tóc dài.
Ông Chiểu cho biết vào đầu thế kỷ XX, trong làng từng có nhiều thiếu nữ nổi tiếng về nhan sắc như ba chị em bà Ngô Thị Dĩnh, bà Ngô Thị Cói và bà Ngô Thị Rồng. Họ không chỉ được nhắc đến bởi vẻ đẹp mà còn bởi tính cách hiền hậu và sự chăm chỉ trong cuộc sống thường ngày.
Những câu chuyện như vậy đã được truyền qua nhiều thế hệ và góp phần tạo nên danh tiếng đặc biệt của ngôi làng nhỏ này ở Hải Phòng.
Ngoài yếu tố con người, nhiều người dân địa phương cũng lý giải danh tiếng của “làng công chúa” bằng những yếu tố gắn với địa hình và cảnh quan tự nhiên của khu vực.
Làng Trà Phương nằm giữa vùng đất có cảnh quan sơn thủy khá hài hòa. Phía đông là núi Trà, được xem như một bức bình phong tự nhiên. Phía bắc của làng là dòng sông Đa Độ uốn lượn. Dưới chân núi trước đây có hai giếng cổ với nguồn nước trong và mát quanh năm.
Theo truyền miệng của người dân trong vùng, chính nguồn nước này được cho là đã góp phần nuôi dưỡng vẻ đẹp của nhiều thế hệ phụ nữ trong làng. Bên cạnh đó, khi đứng trên núi Trà nhìn xuống, một số thửa ruộng quanh làng có hình dáng giống chiếc gương hoặc chiếc lược. Những chi tiết thú vị này khiến câu chuyện về “làng công chúa” càng trở nên huyền bí trong ký ức dân gian.
Ngày nay, làng Trà Phương đã có nhiều thay đổi theo quá trình phát triển của thành phố Hải Phòng. Tuy nhiên, câu chuyện về Thái hoàng Thái hậu Vũ Thị Ngọc Toàn, về vẻ đẹp của con gái làng Trà và những truyền thuyết gắn với núi Trà vẫn được người dân địa phương nhắc lại như một phần ký ức văn hóa của vùng đất này.