Nông dân Hà Tĩnh gắn với “vàng của rừng”, có gốc cây trị giá hàng trăm triệu

Nông dân Phúc Trạch gắn bó với nghề tìm trầm hương

Xã Phúc Trạch (tỉnh Hà Tĩnh) từ lâu được biết đến là vùng đất nổi tiếng với nhiều sản vật đặc trưng của miền núi. Bên cạnh những vườn bưởi Phúc Trạch được nhiều người biết đến, nơi đây còn có một nghề đặc biệt đã gắn bó với người dân nhiều năm qua, đó là nghề tìm trầm hương từ cây dó bầu.

Đối với nhiều nông dân tại địa phương, trầm hương được xem như “vàng của rừng” bởi giá trị kinh tế mà nó mang lại. Từ những cánh rừng dó bầu, người dân đã hình thành một nghề truyền thống gắn liền với việc tìm kiếm và khai thác phần lõi trầm quý hiếm nằm sâu trong thân cây.

Theo người dân địa phương, trầm hương được hình thành khi cây dó bầu bị tổn thương bởi sâu bệnh, gió bão hoặc các tác động từ môi trường. Khi đó, cây tiết ra nhựa để tự bảo vệ, phần nhựa này tích tụ qua nhiều năm sẽ tạo thành lớp gỗ sẫm màu, nặng và có mùi thơm đặc trưng.

Phần gỗ chứa trầm thường nằm sâu trong thân cây nên người thợ phải sử dụng rìu, dao hoặc cưa để đẽo từng lớp gỗ, từ đó tìm ra lõi trầm. Công việc này đòi hỏi sự kiên nhẫn cũng như kinh nghiệm trong việc quan sát và nhận biết cây có khả năng hình thành trầm.

Ông Phạm Anh Tuấn, một người có nhiều năm kinh nghiệm trong nghề, cho biết khi mới bắt đầu làm nghề, thu nhập của người thợ phụ thuộc khá nhiều vào may rủi. Tuy nhiên, sau thời gian tích lũy kinh nghiệm, họ có thể nhận biết một số dấu hiệu cho thấy khả năng cây dó bầu có trầm bên trong.

Theo ông Tuấn, người thợ thường quan sát màu vỏ, hình dáng thân cây, các vết thương tự nhiên hoặc thậm chí gõ vào thân cây để nghe âm thanh phát ra. Những dấu hiệu này có thể giúp dự đoán phần nào khả năng có trầm trong thân cây trước khi quyết định mua để khai thác.

Dù vậy, nghề tìm trầm vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro bởi không thể xác định chính xác lượng trầm trước khi đẽo cây. Có những gốc cây mang lại giá trị kinh tế rất lớn, nhưng cũng có trường hợp sau nhiều giờ đẽo gỗ vẫn không tìm thấy trầm.

“Có những gốc cây khi khai thác ra trầm đẹp, mùi thơm đặc trưng thì giá trị có thể lên tới hàng trăm triệu đồng, thậm chí cao hơn. Tuy nhiên cũng có trường hợp không tìm thấy trầm nào, coi như mất toàn bộ số tiền đã bỏ ra để mua cây”, ông Tuấn chia sẻ.

Nông dân mở rộng trồng dó bầu và phát triển sản phẩm trầm

Những năm gần đây, nghề trầm hương tại xã Phúc Trạch không chỉ dừng lại ở việc tìm trầm trong rừng mà đã mở rộng sang mô hình trồng cây dó bầu trong vườn và trên đất đồi.

Anh Nguyễn Tiến Minh (38 tuổi, trú xã Phúc Trạch) cho biết nhiều nông dân tại địa phương hiện trồng hàng trăm đến hàng nghìn cây dó bầu. Sau khi cây đạt tuổi trưởng thành, người trồng sẽ khoan hoặc tạo vết thương trên thân cây nhằm kích thích quá trình hình thành trầm.

Sau một thời gian tích tụ nhựa, cây có thể được khai thác để tìm trầm hoặc bán cho các cơ sở chế tác. Anh Minh cho biết gia đình anh thường tìm mua các cây dó bầu có tuổi đời khoảng 20 năm để khai thác trầm. Sau khi mua cây, anh thuê thợ tiến hành đẽo thân gỗ nhằm tìm phần lõi trầm.

Theo anh Minh, ngoài kinh nghiệm thì yếu tố may mắn cũng đóng vai trò nhất định trong nghề này. Khi gặp cây có trầm chất lượng tốt, giá trị kinh tế mang lại khá cao. Hiện mô hình khai thác và kinh doanh trầm của gia đình anh mang lại doanh thu khoảng 30 tỷ đồng mỗi năm.

Không chỉ khai thác trầm, tại xã Phúc Trạch còn hình thành nhiều cơ sở sản xuất và chế tác các sản phẩm từ trầm hương. Ông Bùi Thức Chính (45 tuổi, trú xã Phúc Trạch) cho biết gia đình ông sản xuất các sản phẩm như thẻ hương, hương nụ và nhiều sản phẩm khác từ nguyên liệu dó trầm.

Vào dịp cuối năm và Tết, nhu cầu tiêu thụ các sản phẩm hương trầm tăng mạnh. Theo ông Chính, trong dịp Tết, cơ sở của gia đình ông xuất bán gần 60.000 thẻ hương cùng khoảng 1.000 hộp hương nụ và nhiều sản phẩm khác.

Sau mùa Tết, doanh thu từ hoạt động sản xuất các sản phẩm trầm hương đạt khoảng 500–600 triệu đồng, chiếm gần hai phần ba tổng doanh thu cả năm của cơ sở.

Theo lãnh đạo UBND xã Phúc Trạch, từ một nghề gắn với sự may rủi của núi rừng, nghề trầm hương hiện đang dần trở thành hướng phát triển kinh tế quan trọng tại địa phương.

Cây dó bầu và các sản phẩm trầm hương hiện được xem là một trong những sản phẩm chủ lực của xã. Toàn xã hiện có khoảng 1.000 ha diện tích trồng dó bầu, mang lại tổng doanh thu ước tính hơn 200 tỷ đồng mỗi năm.

Hải Băng