Từng phải bỏ đi, thứ này nay lại giúp nông dân Cần Thơ có thêm nguồn thu lớn

Nông dân tận dụng lá khóm để tạo nguồn thu mới

Trên những cánh đồng khóm trải dài tại xã Hỏa Lựu (TP. Cần Thơ), một hướng đi mới đang dần hình thành khi nông dân tận dụng lá khóm để sản xuất sợi phục vụ ngành dệt may. Mô hình này không chỉ giúp tăng thêm nguồn thu cho người trồng khóm mà còn mở ra hướng phát triển nông nghiệp theo chuỗi giá trị.

Tại Hợp tác xã sản xuất thương mại dịch vụ Cần Thơ Farm, ông Phạm Văn Nương cùng các xã viên đã triển khai việc thu gom lá khóm ngay tại vườn để đưa vào sản xuất sợi. Những chiếc lá khóm sắc nhọn vốn từng là nỗi vất vả của người trồng khóm nay trở thành nguồn nguyên liệu cho ngành công nghiệp dệt.

Theo ông Nương, trước đây sau mỗi vụ thu hoạch trái, nông dân thường phải tốn nhiều chi phí để xử lý vườn khóm cũ. Phương án phổ biến là chặt bỏ hoặc sử dụng thuốc diệt cỏ để làm khô lá trước khi dọn vườn, vừa tốn công lao động vừa ảnh hưởng đến môi trường đất.

Nhận thấy nhu cầu về sợi tự nhiên ngày càng tăng trên thị trường, ông bắt đầu tìm hiểu các công nghệ xử lý lá khóm để tạo ra sợi. Dù việc lấy sợi từ lá khóm không phải là ý tưởng hoàn toàn mới (bởi từ trước người dân đã biết tận dụng lá khóm để lấy chỉ vá quần áo) nhưng để sản xuất sợi đạt tiêu chuẩn cho ngành dệt may công nghiệp đòi hỏi quy trình và thiết bị phù hợp.

Từ ý tưởng này, Hợp tác xã Cần Thơ Farm được thành lập, đầu tư máy móc và tổ chức hệ thống thu gom lá khóm từ các hộ trồng trong vùng. Trong giai đoạn đầu triển khai, mô hình gặp không ít khó khăn. Một số nông dân cho rằng việc chặt lá khóm sẽ tốn thêm công lao động trong khi chưa chắc mang lại thu nhập đáng kể. Bên cạnh đó, việc vận chuyển lá khóm từ các rẫy nằm sâu trong nội đồng cũng gây nhiều bất tiện.

Để thay đổi cách nhìn của người dân, ông Nương trực tiếp hướng dẫn cách chặt lá và tổ chức thu mua với giá khoảng 1.000 đồng/kg. Khi thấy việc bán lá mang lại thu nhập thực tế, nhiều nông dân đã bắt đầu tham gia cung cấp nguyên liệu.

Theo tính toán, mỗi công đất khóm (khoảng 1.000m²) có thể thu được từ 2,5 đến 3 tấn lá. Với mức giá thu mua 1.000 đồng/kg, người trồng khóm có thể thu thêm từ 2,5 đến 3 triệu đồng sau mỗi vụ. Đồng thời, họ cũng không còn phải chi từ 800.000 đến 1 triệu đồng cho việc phá vườn như trước đây.

Nông nghiệp tuần hoàn tạo thêm sinh kế cho nông dân

Để tạo ra sợi khóm đạt chất lượng, khâu lựa chọn nguyên liệu được thực hiện khá chặt chẽ. Lá khóm phải được lấy từ những cây có tuổi từ 3 đến 4 năm, là loại lá già với chiều dài từ 45 cm trở lên. Theo ông Nương, giống khóm Cầu Đúc truyền thống của vùng Hỏa Lựu cho sợi dai và bền hơn so với nhiều giống khóm khác. Đây cũng là lợi thế để sản phẩm sợi khóm của địa phương đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp dệt may.

Quy trình sản xuất sợi gồm nhiều công đoạn như ép dập và tuốt sợi, cắt tỉa loại bỏ tạp chất, rửa sạch, sấy ly tâm và phơi khô. Nếu thời tiết thuận lợi, toàn bộ quá trình chỉ mất khoảng 24 giờ để tạo ra sợi thô sẵn sàng đóng gói.

Theo thống kê của hợp tác xã, khoảng 60 kg lá khóm tươi có thể tạo ra 1 kg sợi thô. Sợi này được bán cho doanh nghiệp với giá từ 160.000 đến 170.000 đồng/kg để tiếp tục xử lý và đưa vào sản xuất dệt may. Không chỉ mang lại nguồn thu cho nông dân trồng khóm, mô hình còn tạo việc làm cho lao động địa phương. Hiện hợp tác xã giải quyết việc làm cho nhiều lao động với thu nhập khoảng 250.000 – 300.000 đồng mỗi ngày.

Ngoài ra, lao động thời vụ – chủ yếu là phụ nữ tại địa phương – cũng có thể tham gia các công việc như chặt và bó lá khóm với thu nhập tương tự. Nhiều người cho biết công việc này phù hợp vì có thể làm gần nhà và không đòi hỏi kỹ thuật phức tạp.

Một điểm đáng chú ý của mô hình là việc tận dụng tối đa các phần của cây khóm. Phần bã sau khi ép sợi được ủ vi sinh để nuôi trùn quế. Trùn được sử dụng làm thức ăn cho cá và lươn, trong khi phân trùn lại được dùng để bón cho cây trồng. Quy trình này tạo thành vòng sản xuất khép kín, giúp giảm chất thải và hạn chế ô nhiễm môi trường. Theo ông Nương, hợp tác xã cũng đang nghiên cứu kế hoạch chiết xuất enzyme Bromelain từ củ hủ khóm – một hoạt chất có giá trị trong ngành thực phẩm và nông nghiệp.

Hiện xã Hỏa Lựu có gần 2.200 ha khóm, được xem là vùng trồng khóm lớn nhất của TP. Cần Thơ. Cây khóm đã gắn bó với địa phương gần 100 năm và tạo nên thương hiệu khóm Cầu Đúc nổi tiếng.

Theo lãnh đạo địa phương, khóm Cầu Đúc có đặc điểm trái ngọt thanh, ít nước, phù hợp cho chế biến và xuất khẩu. Hiện Hỏa Lựu đã phát triển nhiều sản phẩm OCOP từ khóm như mứt khóm, rượu khóm, nước màu, bánh khóm và khóm tươi.

Việc tận dụng lá khóm để sản xuất sợi được đánh giá là mô hình phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp xanh và bền vững. Mô hình không chỉ giúp giảm lượng phế phẩm nông nghiệp mà còn mở thêm nguồn thu cho người trồng khóm.

Trong thời gian tới, địa phương dự kiến tiếp tục kêu gọi doanh nghiệp đầu tư mở rộng vùng nguyên liệu, nâng cấp thiết bị sản xuất và tăng sản lượng sợi khóm. Qua đó, tạo thêm việc làm cho lao động địa phương và nâng cao giá trị kinh tế của cây khóm.

Hải Băng