Không thuốc cỏ, không phân hóa học, nông dân Nghệ An có bí quyết gì để nông sản vẫn bán hết?
Tại Nghệ An, nông dân đã cải tạo những thửa ruộng từng bị bỏ hoang vì khô hạn để phát triển mô hình rau an toàn.
Nông dân bản Na Tỳ hồi sinh đất hoang bằng mô hình rau an toàn
Những thửa ruộng từng bị bỏ hoang do khô hạn và bạc màu ở bản Na Tỳ (xã Mường Quàng, tỉnh Nghệ An) nay đã được phủ kín bởi màu xanh của các loại rau. Sự chuyển mình này cho thấy nỗ lực của nông dân địa phương trong việc tận dụng quỹ đất, thay đổi phương thức canh tác và từng bước tạo dựng nguồn thu ổn định.
Dọc theo con đường nội bản, các luống rau được trồng gọn gàng với nhiều chủng loại như cải bắp, cải ngồng, cà tím, đậu cô-ve hay đậu Hà Lan. Trên cánh đồng, nông dân tất bật thu hái để kịp mang ra chợ hoặc bán trực tiếp tại ruộng. Một phần sản phẩm còn được gửi theo các chuyến xe đến những xã lân cận, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng ngày càng tăng đối với thực phẩm an toàn.
Chị Lang Thị Phương (một hộ trồng rau trong bản) cho biết sản lượng thu hoạch không quá lớn nhưng diễn ra đều đặn, trung bình khoảng hai ngày một lần. Mỗi đợt bán chỉ vài bắp cải, vài cân đậu hay cà tím, song cũng mang lại khoảng 100 – 120 nghìn đồng. Khoản tiền này góp phần trang trải sinh hoạt hằng ngày và giảm bớt áp lực chi tiêu cho gia đình.
Hiện cánh đồng rau của bản Na Tỳ có khoảng 20 hộ tham gia, với diện tích gần 6 ha. Điểm chung trong cách làm là ưu tiên phương thức canh tác tự nhiên, hạn chế tối đa hóa chất. Các hộ chủ động ủ phân chuồng bằng men vi sinh, kết hợp rơm rạ, lá cây và phân gia súc trong ít nhất 30 ngày để tạo nguồn mùn hữu cơ cải tạo đất.
Theo chị Lương Thị Hồng (một trong những hộ tham gia từ giai đoạn đầu), bà con thống nhất thực hiện phương châm “4 không”: không thuốc diệt cỏ, không thuốc trừ sâu, không phân bón hóa học và không thuốc kích thích tăng trưởng. Cách làm này đòi hỏi nhiều công sức hơn khi nông dân phải bắt sâu thủ công vào sáng sớm hoặc chiều tối, song đổi lại là sản phẩm an toàn, tạo được niềm tin với người mua.
Để duy trì nguồn cung ổn định, các hộ áp dụng hình thức gieo trồng gối vụ. Khi một luống vừa thu hoạch, luống khác đã được xuống giống, nhờ vậy ngày nào vườn rau cũng có sản phẩm. Rau chủ yếu tiêu thụ tại địa phương, song ngày càng có thêm người dân ở khu vực lân cận tìm đến tận ruộng để lựa chọn, bởi họ có thể trực tiếp quan sát quy trình trồng trọt.
Thu nhập trung bình của mỗi hộ đạt khoảng 3 – 5 triệu đồng mỗi vụ. Dù không phải con số lớn, nguồn thu này được đánh giá là phù hợp với điều kiện sản xuất của vùng cao, đồng thời giúp người dân chủ động nguồn thực phẩm sạch, cải thiện chất lượng bữa ăn và giảm chi phí sinh hoạt.
Từ thay đổi tư duy sản xuất đến sinh kế bền vững
Ít ai biết rằng khu vực trồng rau hiện nay từng là vùng đất xa xấu, thiếu nước tưới và gần như không thể canh tác. Theo Trưởng bản Hoàng Văn Minh, trước đây người dân buộc phải bỏ hoang diện tích này dù rất tiếc đất, bởi đất bạc màu và không có hệ thống dẫn nước.
Bước ngoặt xuất hiện từ năm 2023 khi Hội Phụ nữ xã Mường Quàng vận động hội viên cải tạo đất để trồng rau. Ban cán sự bản đẩy mạnh tuyên truyền, tạo sự đồng thuận trong cộng đồng. Những hộ tiên phong đã góp kinh phí mua ống dẫn nước, đào hố và dựng bể chứa để chủ động nguồn tưới.
Khi điều kiện sản xuất được cải thiện, đất dần hồi phục nhờ phân hữu cơ, cây rau bén rễ và phát triển tốt. Từ vài hộ thử nghiệm ban đầu, mô hình nhanh chóng lan rộng. Đến nay, hàng chục hộ đã tham gia trồng chuyên canh rau sạch theo hướng hữu cơ, từng bước hình thành vùng sản xuất ổn định.
Anh Lương Hải Quang, một hộ trồng rau trong bản, cho biết trước đây người dân phải mua rau từ nơi khác mà không rõ nguồn gốc. Việc tự trồng giúp gia đình chủ động thực phẩm, đồng thời có thêm sản phẩm để cung cấp cho thị trường địa phương.
Thực tế tại bản Na Tỳ cho thấy khi người tiêu dùng quan tâm hơn đến chất lượng bữa ăn, các sản phẩm được trồng theo phương thức tự nhiên có cơ hội khẳng định vị thế. Không cần quảng bá rộng rãi, rau vẫn tiêu thụ thuận lợi nhờ sự minh bạch trong quy trình sản xuất và niềm tin giữa người trồng với người mua.
Từ những thửa ruộng từng bị bỏ hoang, mô hình rau an toàn đang mở ra hướng đi phù hợp cho nông dân vùng cao. Sự thay đổi không chỉ nằm ở màu xanh trên đồng ruộng mà còn ở tư duy sản xuất – chuyển từ khai thác tự phát sang canh tác bền vững, tận dụng tài nguyên sẵn có và đáp ứng nhu cầu thị trường. Đây được xem là nền tảng quan trọng để địa phương tiếp tục phát triển các mô hình nông nghiệp thích ứng trong tương lai.