Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên phát triển mới: Thế và lực cho hành trình bứt phá

Nền tảng kinh tế được củng cố trong giai đoạn nhiều thử thách

Giai đoạn 2021 - 2025 chứng kiến nhiều thách thức lớn đối với kinh tế toàn cầu và trong nước, song Hà Nội vẫn duy trì được đà tăng trưởng khá ổn định, tiếp tục khẳng định vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước. GRDP của Thủ đô tăng bình quân khoảng 6,5%/năm, cao hơn mức bình quân chung của cả nước. Quy mô nền kinh tế đến năm 2025 ước đạt khoảng 63 tỷ USD, chiếm trên 12,5% GDP quốc gia, giữ vị trí trung tâm của Vùng Thủ đô và vùng Đồng bằng sông Hồng.

Thu ngân sách của Hà Nội tiếp tục là trụ cột quan trọng của ngân sách quốc gia. Tổng thu ngân sách trên địa bàn giai đoạn 2021 - 2025 ước đạt khoảng 2,2 triệu tỷ đồng, tương đương gần một phần tư tổng thu ngân sách cả nước. Kết quả này không chỉ phản ánh quy mô kinh tế lớn, mà còn cho thấy năng lực quản lý tài chính – ngân sách và sức chống chịu của nền kinh tế đô thị lớn nhất miền Bắc trong bối cảnh nhiều biến động.

Cơ cấu kinh tế của Hà Nội chuyển dịch theo hướng hiện đại hóa rõ nét. Khu vực dịch vụ chiếm khoảng 65,6%; khu vực công nghiệp và xây dựng chiếm trên 32%; trong khi nông nghiệp chỉ còn khoảng 2%. Chuyển dịch cơ cấu gắn với nâng cao chất lượng tăng trưởng, phù hợp với định hướng phát triển đô thị đặc biệt và trung tâm dịch vụ lớn của cả nước.

Sau đại dịch Covid-19, kinh tế Hà Nội phục hồi nhanh, đặc biệt ở khu vực dịch vụ. Du lịch, thương mại, vận tải và các dịch vụ đô thị từng bước lấy lại đà tăng trưởng từ năm 2022 và tiếp tục mở rộng trong các năm tiếp theo. Cùng với đó, các lĩnh vực như thương mại điện tử, logistics đô thị, tài chính - ngân hàng, giáo dục và y tế chất lượng cao ngày càng đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu dịch vụ của Thủ đô.

Trong lĩnh vực công nghiệp, Hà Nội từng bước chuyển dịch từ gia công, lắp ráp sang các ngành có giá trị gia tăng cao hơn, gắn với công nghệ thông tin, điện tử và sản xuất thông minh. Các khu, cụm công nghiệp mới được định hướng phát triển theo tiêu chí xanh, công nghệ cao và kết nối với chuỗi giá trị, phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững của một đô thị lớn.

Khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày càng được xác định là động lực quan trọng của tăng trưởng. Hà Nội liên tục nằm trong nhóm địa phương dẫn đầu cả nước về triển khai chính quyền điện tử, chuyển đổi số và phát triển thương mại điện tử, cho thấy mô hình tăng trưởng của Thủ đô đang từng bước chuyển từ dựa vào mở rộng quy mô sang dựa nhiều hơn vào tri thức, công nghệ và hiệu quả.

Thế mạnh đã rõ, dư địa còn lớn

Những kết quả đạt được trong giai đoạn 2021 - 2025 cho thấy Hà Nội đã tích lũy được nền tảng phát triển tương đối vững chắc với quy mô kinh tế lớn và vai trò trung tâm vùng rõ nét. Tuy nhiên, chính quy mô lớn và vị thế đặc biệt đó cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với chất lượng tăng trưởng trong giai đoạn tiếp theo.

GRDP bình quân đầu người của Hà Nội hiện ước đạt khoảng 7.200 USD, vẫn còn khoảng cách đáng kể so với nhiều đô thị trung tâm trong khu vực châu Á. Quy mô vốn đầu tư xã hội, dù tăng mạnh trong giai đoạn vừa qua, vẫn chưa thực sự tương xứng với tiềm năng của một đô thị gần 10 triệu dân. Các mô hình kinh tế mới như kinh tế đêm, kinh tế chia sẻ, kinh tế tuần hoàn đang trong giai đoạn hình thành, chưa phát huy đầy đủ vai trò trong việc mở rộng không gian tăng trưởng.

“Độ chênh lệch” này không làm mờ đi các thành tựu đã đạt được mà còn cho thấy Hà Nội vẫn còn dư địa lớn để nâng cao chất lượng tăng trưởng theo hướng bền vững, sáng tạo và bao trùm hơn.

Trên cơ sở đó, Hà Nội xác định giai đoạn 2026 - 2030 là thời kỳ tăng tốc và bứt phá. Thủ đô đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân khoảng 11%/năm; GRDP bình quân đầu người vượt 12.000 USD; kinh tế số chiếm khoảng 40% GRDP; tổng vốn đầu tư xã hội đạt khoảng 5 triệu tỷ đồng. Đây là những mục tiêu rất cao, phản ánh khát vọng đưa Hà Nội lên một nấc thang phát triển mới.

Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất định và cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng gay gắt, Hà Nội không thể chỉ dựa vào lợi thế sẵn có. Yêu cầu đặt ra là phải đổi mới mạnh mẽ mô hình tăng trưởng, lựa chọn đúng các lĩnh vực mũi nhọn và tạo ra những đột phá về thể chế, hạ tầng và nguồn lực.

Theo đó, chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang tăng trưởng dựa trên chiều sâu, chất lượng và hiệu quả được xác định là định hướng chiến lược. Khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được coi là trụ cột phát triển; trong khi các ngành như công nghiệp văn hóa, du lịch chất lượng cao, dịch vụ tài chính, logistics và kinh tế số được kỳ vọng tạo ra giá trị gia tăng lớn và bền vững hơn.

Đặc biệt, Hà Nội xác định phát huy vai trò của khu vực kinh tế tư nhân như một động lực quan trọng cho tăng trưởng. Việc cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, giảm chi phí tuân thủ, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, tạo điều kiện tiếp cận đất đai, vốn và nhân lực chất lượng cao được xem là những giải pháp then chốt để khu vực tư nhân phát triển mạnh mẽ hơn và tham gia sâu vào chuỗi giá trị trong nước và quốc tế.

Hạ tầng - bệ phóng cho không gian phát triển mới

Hạ tầng tiếp tục được xác định là khâu đột phá chiến lược. Các dự án trọng điểm như đường Vành đai 4 - Vùng Thủ đô, hệ thống cầu qua sông Hồng, mạng lưới đường sắt đô thị, các tuyến cao tốc và logistics liên vùng đang từng bước mở rộng không gian phát triển cho Hà Nội.

Thủ đô đặt mục tiêu đến năm 2030 hoàn thành khoảng 100 km đường sắt đô thị, phát triển đô thị theo định hướng giao thông (TOD), khai thác không gian ngầm và không gian số. Khi hạ tầng giao thông, hạ tầng số và hạ tầng xã hội được kết nối đồng bộ, Hà Nội sẽ có điều kiện để giảm áp lực khu vực nội đô, đồng thời thúc đẩy phát triển các đô thị vệ tinh và liên kết vùng hiệu quả hơn.

Một điểm thuận lợi mang tính lịch sử của giai đoạn tới là Hà Nội có trong tay khung thể chế đặc thù. Nghị quyết của Bộ Chính trị về phát triển Thủ đô, Luật Thủ đô năm 2024 cùng các quy hoạch lớn đã được phê duyệt tạo ra dư địa chính sách rộng hơn cho Hà Nội chủ động thử nghiệm các cơ chế mới.

Việc tăng cường phân cấp, phân quyền, ủy quyền gắn với kiểm soát quyền lực được kỳ vọng sẽ nâng cao tính chủ động, sáng tạo của chính quyền đô thị, rút ngắn độ trễ chính sách và giải phóng nguồn lực xã hội cho phát triển.

Trong kỷ nguyên phát triển mới, Hà Nội không chỉ đóng vai trò trung tâm chính trị - hành chính, mà được kỳ vọng trở thành cực tăng trưởng kinh tế thực thụ, có sức lan tỏa mạnh mẽ đến Vùng Thủ đô, vùng Đồng bằng sông Hồng và cả nước. Điều này đòi hỏi tư duy phát triển vượt ra khỏi ranh giới địa lý truyền thống, gắn Thủ đô với không gian vùng mở rộng, với không gian số và các chuỗi giá trị toàn cầu.

Khi “thế” đã hình thành từ nền tảng kinh tế - xã hội tích lũy qua nhiều năm, và “lực” được tiếp thêm từ thể chế, hạ tầng và nguồn nhân lực chất lượng cao, Hà Nội đang đứng trước cơ hội lớn để thực hiện một bước nhảy dài.

Từ Thăng Long ngàn năm đến Hà Nội hôm nay, tinh thần tiên phong luôn là sợi chỉ đỏ xuyên suốt. Thách thức phía trước không nhỏ, nhưng chính trong thách thức đó, Thủ đô có cơ hội khẳng định vai trò đầu tàu, bản lĩnh và khát vọng phát triển. Một Hà Nội hiện đại, sáng tạo, hội nhập sâu rộng nhưng vẫn giữ được bản sắc văn hiến đang dần hiện hình - không chỉ là kỳ vọng, mà là mục tiêu hoàn toàn có cơ sở để hiện thực hóa trong kỷ nguyên vươn mình mới.

Minh Anh