Nhiều kỳ vọng từ chính sách vĩ mô (Bài 4): Thị trường vốn - mắt xích quyết định cho bài toán tăng trưởng hai chữ số
Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng kinh tế được nâng lên hai chữ số, thị trường vốn đang được các cơ quan hoạch định chính sách xác định là mắt xích then chốt để giải bài toán nguồn lực cho tăng trưởng cao. Tuy nhiên, đây cũng là khu vực bộc lộ rõ nhất những điểm nghẽn cần được tháo gỡ nếu muốn chuyển hóa các nền tảng đã có thành dòng vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế.
Ba nền tảng mới, nhưng chưa tự động tạo ra nguồn lực
Năm 2025 được xem là năm bản lề của thị trường vốn Việt Nam, khi nhiều nền tảng mang tính cấu trúc lần đầu được hình thành. Thị trường chứng khoán được FTSE Russell nâng hạng từ cận biên lên mới nổi thứ cấp; khung pháp lý cho tài sản số và thị trường tài sản mã hóa bắt đầu được thiết lập; cùng với Nghị quyết về Trung tâm tài chính quốc tế, tạo nền móng để Việt Nam tham gia sâu hơn vào dòng chảy tài chính toàn cầu.
.jpg)
Theo TS Lê Minh Nghĩa - Chủ tịch Hiệp hội Tư vấn tài chính Việt Nam, vấn đề hiện nay không còn nằm ở việc Việt Nam đã có nền tảng hay chưa, mà là làm thế nào để chuyển hóa các nền tảng đó thành dòng vốn trung và dài hạn phục vụ sản xuất, công nghệ cao và tăng trưởng xanh.
Thực tế cho thấy, dù thị trường chứng khoán đã được nâng hạng, dòng vốn ngoại vẫn mang tính ngắn hạn, chưa gắn chặt với các dự án đầu tư dài hơi. Trong khi đó, khung pháp lý cho tài sản số mới ở giai đoạn thí điểm, chưa đủ để biến nguồn lực tiềm ẩn trong xã hội thành vốn đầu tư thực chất cho nền kinh tế.
Theo thống kê, quy mô tín dụng của hệ thống ngân hàng hiện tương đương khoảng 134% GDP. Trong khi đó, tín dụng về bản chất là vốn ngắn hạn, nhưng lại đang gánh phần lớn nhu cầu vốn trung và dài hạn của nền kinh tế.
Ngược lại, quy mô thị trường cổ phiếu mới đạt khoảng 82% GDP, thấp hơn đáng kể so với mục tiêu 100%; thị trường trái phiếu doanh nghiệp chỉ đạt hơn 23% GDP, chưa bằng một nửa mục tiêu đề ra. Khoảng trống này cho thấy thị trường vốn chưa đủ sâu để chia sẻ gánh nặng với hệ thống ngân hàng trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng được nâng lên hai chữ số.
Nếu không phát triển mạnh thị trường vốn, Việt Nam khó có thể duy trì tăng trưởng cao mà không tạo áp lực lên lạm phát và an toàn tài chính. Đây không chỉ là vấn đề quy mô, mà là vấn đề cấu trúc của hệ thống tài chính.
Không thiếu thanh khoản, nhưng thiếu “hàng hóa” chất lượng
Ông Bùi Hoàng Hải - Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho rằng việc nâng hạng chỉ là bước khởi đầu. Một điểm yếu lớn của thị trường chứng khoán hiện nay là cơ cấu nhà đầu tư mất cân đối, khi nhà đầu tư cá nhân chiếm tới 85 - 95% giá trị giao dịch, khiến thanh khoản cao nhưng biến động lớn.
Biến động mạnh làm gia tăng chi phí huy động vốn, khiến thị trường khó thực hiện tốt vai trò cung ứng vốn trung và dài hạn cho doanh nghiệp. Do đó, tái cấu trúc thị trường theo hướng tăng tỷ trọng nhà đầu tư tổ chức, các định chế đầu tư dài hạn được xem là điều kiện cần để thị trường vốn thực sự phát huy vai trò trụ cột.
Cùng với đó, vấn đề “hàng hóa” của thị trường cũng được nhiều chuyên gia nhấn mạnh. Trái phiếu cần tài sản bảo đảm hoặc xếp hạng tín nhiệm rõ ràng; thị trường cổ phiếu cần thêm nguồn cung chất lượng từ cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước và các dự án hạ tầng lớn; các sản phẩm mới như trái phiếu xanh, tín chỉ carbon hay tài sản số cần được triển khai theo chuẩn mực quốc tế để tạo niềm tin cho nhà đầu tư dài hạn.
Trong bối cảnh nhu cầu vốn cho chuyển đổi xanh, đổi mới công nghệ và phát triển hạ tầng ngày càng lớn, việc không khai thông được thị trường vốn sẽ khiến bài toán nguồn lực trở nên căng thẳng hơn, ngay cả khi đầu tư công và tín dụng tiếp tục mở rộng.
Có thể thấy, khi dư địa tín dụng ngân hàng dần thu hẹp và nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội có thể lên tới khoảng 40% GDP, thị trường vốn - đặc biệt là trái phiếu doanh nghiệp và thị trường cổ phiếu cần trở thành kênh cung ứng vốn trung và dài hạn chủ đạo cho nền kinh tế.
Chính vì vậy, thách thức lớn nhất của giai đoạn tới không còn là kích cầu ngắn hạn, mà là khả năng huy động và phân bổ nguồn vốn dài hạn cho hạ tầng, sản xuất và công nghiệp chế biến. Trong cấu trúc đó, đầu tư công tiếp tục giữ vai trò “đầu mối” dẫn dắt, nhưng chỉ khi thị trường vốn phát triển thực chất, nền kinh tế mới hình thành được cấu trúc vốn bền vững.
Nhìn xa hơn, việc phát triển thị trường vốn là một phần không thể tách rời trong chiến lược tái cấu trúc và tăng trưởng bền vững của nền kinh tế Việt Nam. Khi khung pháp lý được hoàn thiện, các quy trình được tối ưu hóa, và niềm tin vào thị trường được củng cố, Việt Nam có thể kỳ vọng vào một giai đoạn phát triển mới, nơi thị trường vốn trở thành động lực chính thúc đẩy sự thịnh vượng kinh tế.