Ninh Bình và lợi thế hiếm có sau sáp nhập: Hội tụ lịch sử ngàn năm, tín ngưỡng thờ Mẫu và di sản thế giới
Không chạy theo tăng trưởng nóng, Ninh Bình chọn con đường phát triển dựa trên bảo tồn và phát huy giá trị di sản.
Không gian lịch sử, văn hóa hội tụ trong mô hình “Đô thị Di sản”
Sau khi hoàn tất quá trình hợp nhất, sáp nhập đơn vị hành chính, tỉnh Ninh Bình bước vào một giai đoạn phát triển mới với quy mô và tầm vóc mở rộng rõ rệt. Với diện tích gần 4.000 km², dân số trên 4,4 triệu người, địa phương này nằm ở điểm giao thoa của ba vùng địa lý – văn hóa quan trọng, hội tụ đầy đủ yếu tố tự nhiên, lịch sử và xã hội đặc sắc. Từ những dấu tích tiền sử đến các triều đại phong kiến, từ tín ngưỡng dân gian đến tôn giáo lớn, Ninh Bình tích tụ những lớp trầm tích văn hóa có giá trị nổi bật, tạo nền tảng cho một mô hình phát triển khác biệt trong bức tranh chung của cả nước.
Không gian phát triển mới giúp Ninh Bình lần đầu tiên hội tụ đầy đủ cả “Phủ Cha” – khu di tích Đền Trần (Nam Định) và “Phủ Mẹ” – Phủ Dầy, trung tâm tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt. Ba vùng đất Cố đô Hoa Lư, Thiên Trường và Hà Nam, vốn cùng nằm trong dòng chảy văn hóa châu thổ sông Hồng, nay được kết nối thành một chỉnh thể thống nhất.
Trong tiến trình lịch sử dân tộc, Ninh Bình giữ một vị trí đặc biệt. Vào thế kỷ X, vùng đất này được chọn làm kinh đô của Nhà nước Đại Cồ Việt – nhà nước phong kiến trung ương tập quyền đầu tiên của Việt Nam, đặt nền móng cho các triều đại sau này xây dựng và củng cố nền độc lập. Nơi đây cũng từng là hành cung của nhà Lý, là đất phát tích của vương triều Trần, đồng thời là không gian bảo lưu và lan tỏa nhiều giá trị tín ngưỡng, tôn giáo quan trọng.
Đáng chú ý, Ninh Bình là nơi khởi nguồn, lưu giữ và trao truyền không gian Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại – Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt. Cùng với đó là sự hiện diện và lan tỏa lâu dài của Phật giáo, Công giáo và nhiều tín ngưỡng dân gian, tạo nên đời sống tinh thần đa dạng, phong phú và có sức sống bền bỉ.
Đặc biệt, Quần thể danh thắng Tràng An đã đưa Ninh Bình trở thành tỉnh duy nhất của Việt Nam và Đông Nam Á sở hữu di sản thế giới kép đầu tiên, vừa là Di sản Văn hóa, vừa là Di sản Thiên nhiên. Bên cạnh Tràng An là hệ thống di tích lịch sử kéo dài liên tục từ thời tiền sử, thời Hùng Vương, các triều Đinh, Tiền Lê, Lý, Trần. Các khu Ramsar, rừng nguyên sinh cùng mạng lưới chùa, đền, phủ gắn với lễ hội dân gian đặc sắc, ẩm thực phong phú và hệ thống làng nghề truyền thống với nhiều sản phẩm OCOP đặc trưng.
Trong bối cảnh đó, thay vì chạy theo mô hình tăng trưởng nóng hay công nghiệp hóa, đô thị hóa theo lối truyền thống dễ gây tổn hại môi trường và di sản, Ninh Bình kiên định lựa chọn con đường phát triển “Đô thị Di sản”. Trọng tâm của mô hình này là phát triển công nghiệp văn hóa, coi văn hóa và con người là chìa khóa để mở ra kho báu di sản, từ đó tạo dư địa cho tăng trưởng kinh tế xanh, bền vững và có chiều sâu.
Từ định hướng chiến lược đến khát vọng trung tâm du lịch quốc gia
Thực tế cho thấy, định hướng “Đô thị Di sản” không phải là quyết định mang tính nhất thời, mà là kết quả của một quá trình kế thừa và chuẩn bị lâu dài. Trước khi hợp nhất, các tỉnh Ninh Bình, Nam Định và Hà Nam đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách, triển khai các chương trình bảo tồn di sản văn hóa – lịch sử gắn với phát triển du lịch sinh thái, tâm linh và khai thác giá trị văn hóa như một lợi thế cạnh tranh. Sau sáp nhập, những nền tảng này tiếp tục được tích hợp, mở rộng và nâng tầm.
Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Ninh Bình lần thứ I, nhiệm kỳ 2025–2030 đã xác định mục tiêu mang tính lịch sử: phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế để tăng tốc bứt phá theo mô hình tăng trưởng mới. Theo đó, đến năm 2030, Ninh Bình phấn đấu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, có công nghiệp hiện đại, dịch vụ du lịch chất lượng cao, đô thị xanh gắn với di sản, nằm trong nhóm các địa phương dẫn đầu cả nước về tốc độ tăng trưởng và thu nhập bình quân đầu người. Xa hơn, mục tiêu là xác lập vị thế của một trung tâm du lịch quốc gia và quốc tế.
Để hiện thực hóa khát vọng này, chương trình hành động của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh đã xác định nhiều bước đi cụ thể. Trong lĩnh vực văn hóa – du lịch, Ninh Bình tập trung hoàn thiện hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận Tam Chúc và Vân Long là Di sản thế giới. Song song đó là chiến lược xây dựng con người Ninh Bình đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững, hướng tới hình mẫu “công dân đô thị di sản”, có ý thức bảo tồn, đồng hành và thụ hưởng giá trị văn hóa.
Một trụ cột khác là phát triển các ngành công nghiệp văn hóa và công nghiệp giải trí. Tỉnh chú trọng thu hút đầu tư vào các tổ hợp công viên chuyên đề, công viên phim trường, công viên giải trí và công viên di sản nhằm cơ cấu lại sản phẩm du lịch, kéo dài thời gian lưu trú và nâng cao giá trị thương hiệu địa phương. Đây được xem là bước chuyển quan trọng, đưa du lịch Ninh Bình từ khai thác cảnh quan đơn thuần sang khai thác tổng hợp giá trị văn hóa – sáng tạo.
Thực tế năm 2025 cho thấy, dù vừa vận hành mô hình chính quyền mới sau sáp nhập, vừa phải dồn lực cho giai đoạn “tăng tốc”, Ninh Bình vẫn đạt được những kết quả kinh tế ấn tượng. Quan trọng hơn, khát vọng “Đô thị Di sản” không chỉ dừng lại ở các chỉ tiêu tăng trưởng hay chiến lược trên giấy, mà đã bắt đầu thấm sâu vào tư duy quản lý, cách tiếp cận phát triển và đời sống của người dân. Từ bảo vệ môi trường, gìn giữ di sản đến phát triển kinh tế xanh, mỗi bước đi đều hướng tới sự hài hòa giữa quá khứ – hiện tại – tương lai.