Nông dân Nghệ An giữ gìn giống trái truyền thống trăm năm, bí quyết làm giàu dưới chân núi Đại Huệ

Khi cây hồng cổ trở thành “của để dành” của nông dân

Cuối năm, khi những cơn gió lạnh tràn về miền trung du xứ Nghệ, dưới chân núi Đại Huệ (xã Đại Huệ, tỉnh Nghệ An), các vườn hồng cổ bước vào mùa đẹp nhất. Cây hồng trút hết lá, để lộ những cành khẳng khiu trên nền trời xám nhạt, điểm xuyết hàng trăm quả hồng căng tròn, đỏ au, lặng lẽ treo mình giữa không gian tĩnh lặng của làng quê. Ít ai biết rằng, từ những quả hồng tưởng chừng bình dị ấy, nhiều nông dân nơi đây đã và đang tìm được con đường mưu sinh ổn định, từng bước thoát nghèo.

Xã Đại Huệ từ lâu được xem là thủ phủ hồng của Nghệ An. Theo lời các bậc cao niên, cây hồng đã bén rễ nơi đây từ hàng trăm năm trước. Trải qua bao biến thiên của thời gian, nhiều vườn hồng vẫn tồn tại bền bỉ trên những triền đồi, sườn núi khô cằn. Không ít cây có tuổi đời từ 80 đến hơn 100 năm, gốc to vài người ôm không xuể, thân phủ rêu phong. Với nông dân Đại Huệ, vườn hồng không chỉ là tài sản kinh tế mà còn là ký ức, là “của để dành” truyền từ đời này sang đời khác.

Thế nhưng, trong suốt thời gian dài, sinh kế từ cây hồng lại vô cùng bấp bênh. Quả hồng chín nhanh, khó bảo quản, đầu ra phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái. Mỗi mùa thu hoạch, nông dân lại đối mặt nỗi lo “được mùa, mất giá”. Việc bán quả tươi theo mùa vụ khiến giá trị cây hồng chưa tương xứng với công sức và tiềm năng sẵn có.

Bài toán đặt ra là làm sao để quả hồng không chỉ là sản phẩm bán nhanh trong vài tuần, mà trở thành nguồn thu nhập ổn định, lâu dài cho nông dân. Câu trả lời chỉ thực sự xuất hiện khi người dân bắt đầu thay đổi tư duy sản xuất, gắn trồng hồng với chế biến và liên kết tiêu thụ.

Chế biến sâu mở lối sinh kế mới cho nông dân Đại Huệ

Bước ngoặt đến khi một số mô hình thu mua, chế biến hồng xuất hiện ngay tại địa phương. Tiêu biểu là cơ sở khởi nghiệp của anh Hồ Viết Đàn (SN 1992), người đã lựa chọn quay về quê sau nhiều năm xuất khẩu lao động để khởi nghiệp từ chính quả hồng quê nhà.

Thay vì chỉ thu mua hồng chín để bán tươi, anh Đàn mạnh dạn chế biến sâu thành rượu hồng Đại Huệ. Cách làm này giúp kéo dài thời gian tiêu thụ, giảm áp lực bán tháo trong thời gian ngắn, đồng thời nâng giá trị kinh tế của quả hồng lên nhiều lần. Trong những chum sành xếp gọn nơi góc vườn, thứ rượu có màu hổ phách, thơm nhẹ mùi hồng chín đang lặng lẽ ủ mình, chờ ngày hoàn thiện.

Theo anh Đàn, để có được mẻ rượu đạt chất lượng, mỗi công đoạn đều phải tính toán kỹ lưỡng. Quả hồng được lựa chọn là hồng trứng, chưa chín hẳn; rượu nếp được nấu từ gạo chọn lọc, nước lấy từ khe suối dưới chân núi Đại Huệ. Từ tỷ lệ hồng – rượu, thời gian ủ đến điều kiện bảo quản đều phải ghi chép cẩn thận. Không ít mẻ thử nghiệm phải bỏ đi để điều chỉnh hương vị.

Việc chế biến sâu không chỉ giúp cơ sở khởi nghiệp tạo ra sản phẩm mới mà còn giải quyết căn cơ bài toán sinh kế cho nông dân trồng hồng. Khi có đầu ra ổn định, người dân không còn phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái. Cây hồng dần trở thành bệ đỡ cho nhiều hộ nghèo, nhất là những gia đình ít đất canh tác, chỉ sở hữu vài chục gốc hồng cổ.

Hiện cơ sở của anh Đàn đã ngâm khoảng 15.000 lít rượu hồng Đại Huệ, đồng thời hoàn thiện hồ sơ để sản phẩm được công nhận OCOP. Đây được xem là bước quan trọng để khẳng định thương hiệu, mở rộng thị trường và tạo niềm tin cho người tiêu dùng. Ngoài rượu hồng, các sản phẩm như hồng treo gió, mứt hồng cũng đang được tính toán phát triển trong thời gian tới.

Từ một loại quả từng bấp bênh đầu ra, cây hồng đang dần trở thành trụ cột kinh tế của địa phương. So với nhiều cây trồng khác, hồng không đòi hỏi vốn đầu tư lớn, chăm sóc không quá cầu kỳ nhưng cho thu hoạch đều đặn trong nhiều năm. Điều này đặc biệt phù hợp với nông dân ít vốn, giúp họ ổn định thu nhập mà không phải rời quê đi làm ăn xa.

Khi quả hồng mang lại giá trị kinh tế rõ rệt, người dân cũng thay đổi cách nhìn với những vườn hồng cổ. Thay vì chặt bỏ, họ đầu tư cải tạo, chăm sóc bài bản hơn, hướng tới canh tác tự nhiên, hạn chế thuốc bảo vệ thực vật để đáp ứng yêu cầu chế biến. Những vườn hồng vì thế được bảo tồn, tiếp tục nuôi sống nhiều thế hệ.

Theo Hội Nông dân xã Đại Huệ, cây hồng đang được xác định là một trong những cây trồng chủ lực trong chiến lược giảm nghèo bền vững. Việc phát triển chuỗi liên kết từ trồng – thu mua – chế biến – tiêu thụ được xem là hướng đi mới, mở ra nhiều triển vọng cho nông dân địa phương.

Nhược Vy