Từ “được mùa mất giá” đến xuất khẩu, người nông dân Phú Thọ đang kiếm hàng trăm triệu mỗi năm

Nông dân xã An Bình tìm lối đi mới từ chính ruộng đồng quê hương

Giữa vùng quê thuần nông xã An Bình (tỉnh Phú Thọ), câu chuyện khởi nghiệp từ ruộng đồng của anh Phạm Văn Toàn (sinh năm 1989, Trưởng thôn Trâm) phản ánh rõ nét quá trình thay đổi tư duy sản xuất của nông dân trong bối cảnh nông nghiệp đang đứng trước nhiều thách thức. Sinh ra và lớn lên gắn bó với đồng ruộng, anh Toàn thấu hiểu những khó khăn mà người nông dân địa phương từng trải qua suốt nhiều năm.

Trước đây, phần lớn hộ dân trong thôn Trâm canh tác theo phương thức truyền thống, quy mô nhỏ lẻ, mạnh ai nấy làm và phụ thuộc gần như hoàn toàn vào thương lái. Giá nông sản bấp bênh, đầu ra thiếu ổn định khiến thu nhập của nông dân không cao, thậm chí có thời điểm rau củ thu hoạch xong không tiêu thụ được, buộc phải bỏ đi. Thực tế ấy không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn tạo tâm lý chán nản, thiếu động lực gắn bó lâu dài với sản xuất nông nghiệp.

Những lần được mùa mất giá đã khiến anh Toàn trăn trở về một hướng đi khác cho nông dân địa phương. Theo anh, nếu vẫn duy trì cách làm cũ, nông dân khó có thể cải thiện thu nhập và nâng cao đời sống. Từ suy nghĩ đó, anh bắt đầu tìm tòi, thử nghiệm các mô hình cây trồng mới phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng tại An Bình.

Năm 2014, anh Toàn lựa chọn trồng cây sả. Dù bước đầu mang lại hiệu quả nhất định, song anh sớm nhận ra rằng sản xuất đơn lẻ, thiếu liên kết vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu không có đầu ra ổn định. Từ thực tế này, ý tưởng tổ chức lại sản xuất theo hướng liên kết, hợp tác dần hình thành.

Liên kết chuỗi giá trị giúp nông dân nâng cao thu nhập bền vững

Năm 2020, từ mô hình Chi hội nghề nghiệp trồng sả, anh Phạm Văn Toàn vận động thành lập Hợp tác xã Dịch vụ sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp Phạm An với 7 thành viên ban đầu. Thời điểm mới thành lập, không ít nông dân còn băn khoăn về hiệu quả của mô hình hợp tác xã, lo ngại việc thay đổi cách làm sẽ không mang lại kết quả như kỳ vọng.

Để tạo niềm tin, anh Toàn chọn cách làm trước, chịu trách nhiệm tìm hiểu kỹ thuật, quy trình sản xuất VietGAP, đồng thời chủ động kết nối với doanh nghiệp tiêu thụ nông sản. Từ cây sả, hợp tác xã từng bước mở rộng sang các loại rau, củ, quả như mướp đắng, dưa chuột, bí xanh, bí ngô, cà chua, ớt… Việc đa dạng hóa sản phẩm giúp nông dân giảm rủi ro, chủ động hơn trong kế hoạch sản xuất.

Đến nay, HTX Phạm An đã phát triển lên 20 thành viên, hình thành ba vùng sản xuất tại các thôn Trâm, Voi và thôn 9, với tổng diện tích khoảng 70 héc ta. Toàn bộ diện tích được tổ chức sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, chú trọng an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường và sức khỏe người lao động. Song song với trồng trọt, hợp tác xã còn phát triển chăn nuôi với đàn dê hơn 2.000 con và sản lượng mật ong đạt trên 200 tấn mỗi năm, góp phần đa dạng hóa nguồn thu.

Trong quá trình vận hành hợp tác xã, anh Phạm Văn Toàn đặc biệt coi trọng yếu tố con người. Anh thường xuyên tham gia các lớp tập huấn, học hỏi kinh nghiệm từ các mô hình hiệu quả, sau đó chia sẻ lại cho các thành viên theo cách dễ hiểu, sát với điều kiện thực tế. Nhờ vậy, nông dân dần hình thành thói quen sản xuất có kế hoạch, tính toán chi phí và lợi nhuận ngay từ đầu vụ, thay vì canh tác theo kinh nghiệm như trước.

Thực tế cho thấy, khi tham gia hợp tác xã, thu nhập của nhiều hộ dân được cải thiện rõ rệt. Gia đình anh Nguyễn Đức Hữu, thôn 9, xã An Bình là một ví dụ. Trước đây, anh Hữu trồng mướp đắng theo cách truyền thống, chi phí cao nhưng hiệu quả thấp. Từ khi tham gia HTX Phạm An, được hỗ trợ giống, kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm, gia đình anh canh tác hơn 2 héc ta mướp đắng, mỗi năm hai vụ, lợi nhuận sau chi phí đạt trên 150 triệu đồng.

Cây sả tiếp tục giữ vai trò cây trồng chủ lực của hợp tác xã. Với giống sả lùn cao sản, mỗi năm thu hoạch bốn lứa, chi phí chăm sóc thấp, lợi nhuận sau chi phí đạt trên 100 triệu đồng/ha/lứa, cao hơn nhiều so với các loại cây trồng truyền thống. Đặc biệt, cuối năm 2024, HTX Phạm An ký hợp đồng xuất khẩu sả sang Trung Quốc với sản lượng hơn 100 tấn mỗi tháng, đồng thời liên kết trồng ớt chỉ thiên xuất khẩu sang Hàn Quốc, mở ra hướng đi mới cho nông sản địa phương.

Không chỉ tập trung vào phát triển kinh tế, hợp tác xã còn quan tâm đến an sinh xã hội. Hàng năm, HTX Phạm An hỗ trợ học sinh nghèo, xây dựng nhà cho hộ khó khăn, thăm hỏi các gia đình có hoàn cảnh đặc biệt, góp phần lan tỏa tinh thần tương trợ trong cộng đồng.

Nhược Vy