Nhật Bản theo đuổi chiến lược robot hình người: Thực dụng, bền bỉ, ưu tiên khả năng làm việc thật

Không hào nhoáng, hoạt động thật trong môi trường thật

Trong khi thế giới bị thu hút bởi những robot hình người có ngoại hình mượt mà, trình diễn các vũ điệu phức tạp hay khả năng chạy nhảy do các hãng Mỹ và Trung Quốc phát triển, các tập đoàn Nhật Bản lại âm thầm đi theo một con đường ít ồn ào hơn nhưng có tính ứng dụng cao hơn rất nhiều. Kawasaki Heavy Industries, Yaskawa Electric và Fanuc – những “ông lớn” robot công nghiệp – xem robot hình người là sự mở rộng tự nhiên của lĩnh vực mà họ đã làm chủ trong nhiều thập kỷ.

Tại Triển lãm Robot Quốc tế 2025 ở Tokyo, nguyên mẫu robot hai chân Kaleido của Kawasaki đã tạo ấn tượng không phải bằng hình thức, mà bằng khả năng thực hiện những nhiệm vụ khó trong môi trường mô phỏng cứu hỏa. Kaleido bước thận trọng qua các chướng ngại vật, dựng lại một chiếc kệ bị đổ và nhẹ nhàng bế một chú mèo nhồi bông "thoát nạn" khỏi đám cháy mô phỏng.

Tuy nhiên, không phải toàn bộ các hành động đều do AI điều khiển. Robot tự di chuyển và nhận biết môi trường, nhưng những thao tác phức tạp như nhặt đồ hay xử lý vật thể vẫn được hỗ trợ từ xa bởi kỹ thuật viên đeo kính VR. Kawasaki coi đây là phương án thực dụng: kết hợp tự hành và điều khiển con người để robot có thể đi vào vận hành thực tế ngay, thay vì đợi đến khi AI đủ mạnh để xử lý mọi tình huống.

Thiết kế của Kaleido gợi mở triết lý “ưu tiên bền bỉ” của Nhật Bản. Cao 1m91 và nặng 99 kg – tương đương vận động viên Shohei Ohtani – robot được tạo hình với đôi chân chắc khỏe để tránh ngã trong quá trình tác nghiệp. "Để robot duy trì thăng bằng, bạn phải cho nó một nền tảng thật vững", ông Yoshimoto Matsuda của Kawasaki giải thích.

Các nhà sản xuất Nhật Bản cũng đặc biệt nhấn mạnh đến quy trình bảo trì, vốn là yếu tố sống còn trong ngành robot công nghiệp. Kawasaki khẳng định họ có thể phản ứng trong vòng 24 giờ khi robot gặp sự cố tại các nhà máy – tiêu chuẩn dịch vụ mà họ tin rằng robot hình người trong tương lai cũng buộc phải đáp ứng.

Lợi thế của Nhật Bản

Khác với cách tiếp cận dựa trên AI toàn diện và những trình diễn công nghệ hào nhoáng của Trung Quốc và Mỹ, robot hình người của Nhật Bản phát triển theo triết lý “từ dưới lên”: lấy phần cứng làm nền tảng và từng bước cải thiện khả năng tự chủ.

Ông Masahiro Ogawa – Chủ tịch Yaskawa Electric – nhận định cảm biến, động cơ servo và các bộ phận chuyển động chính là “lá bài chiến thắng” của Nhật Bản. Thực tế, phần lớn linh kiện cốt lõi cho robot công nghiệp trên thế giới đều do các công ty Nhật sản xuất. Khi nền tảng phần cứng mạnh và ổn định, khả năng tích hợp AI về sau sẽ hiệu quả hơn.

Yaskawa gần đây đã mua lại một startup robot hình người từ Đại học Waseda để tăng tốc phát triển. Ogawa nói ngành này “vẫn còn ở vạch xuất phát”, và đa phần robot hình người hiện nay chủ yếu mang tính trình diễn. Chúng chỉ trở nên hữu dụng khi hệ truyền động và cảm biến đạt đủ độ tinh vi – yếu tố mà Nhật Bản đang nắm lợi thế rõ rệt.

Fanuc – một trong những hãng robot công nghiệp lớn nhất thế giới – cũng cho biết họ đã phát triển các cảm biến mô phỏng xúc giác bàn tay, có thể ứng dụng trực tiếp vào robot hình người nếu thị trường cần. “Nếu hình dạng con người giúp nâng cao hiệu quả sản xuất, chúng tôi sẽ triển khai”, ông Kenichiro Abe của Fanuc nói, ngụ ý rằng họ không chạy theo xu hướng, mà chỉ làm những gì mang lại giá trị thực.

Từ góc nhìn của Kawasaki, robot hình người phương Tây hay Trung Quốc hiện nay “được dẫn dắt bởi khái niệm”, giống như cách Tesla định nghĩa lại xe điện. Ngược lại, robot Nhật được dẫn dắt bởi thực tế vận hành, kinh nghiệm nửa thế kỷ trong robot công nghiệp và khả năng dịch vụ khách hàng cực nhanh – những giá trị bảo thủ nhưng ổn định.

Ông Matsuda tin rằng thời điểm robot hình người bước vào thị trường đại chúng, "những thế mạnh truyền thống của Nhật Bản – sản xuất chính xác, phần cứng chất lượng, dịch vụ bền bỉ và độ tin cậy – sẽ là lợi thế cạnh tranh vượt trội”.

Toàn Thắng