Thanh Hóa gìn giữ linh hồn Đông Sơn qua câu chuyện linh thiêng ở ngôi đền đặc biệt, nơi thờ tới hai vị "Thánh"
Giữa không gian làng cổ Đông Sơn (Thanh Hóa), có một nơi lưu giữ huyền tích chàng Ất Đại vương, trở thành điểm tựa văn hóa – tâm linh của cộng đồng địa phương.
Nét son văn hóa giữa không gian làng cổ Đông Sơn
Tựa lưng vào ngọn núi Mã Yên (một trong 99 ngọn núi thuộc dãy Đông Sơn – Hàm Rồng kỳ vĩ), đền Đức Thánh Cả nằm trong không gian làng cổ Đông Sơn (phường Hàm Rồng, tỉnh Thanh Hóa) vẫn giữ nguyên vẻ trầm mặc mà linh thiêng qua nhiều thế hệ. Không chỉ là dấu tích của lịch sử, nơi đây còn là biểu tượng đẹp cho đời sống văn hóa – tâm linh của người dân, được gìn giữ bền bỉ trong dòng chảy thời gian.
Đền thờ Đức Thánh Cả thờ Tham Xung Tá Quốc – chàng Ất Đại vương, húy Hữu, họ Lê. Tương truyền trong cuộc kháng chiến chống nhà Đường, ngài là dũng tướng quả cảm, từng dẫn đầu nghĩa quân xông trận, lập nhiều chiến công. Khi bị thương nặng trong vòng vây của giặc, ông vẫn phi ngựa vượt dốc đá, chỉ ngã xuống khi đến địa phận trang Đông Cương Thượng. Khâm phục lòng trung dũng của ông, người dân lập đền thờ dưới chân núi Mã Yên, để muôn đời tưởng nhớ công lao.
Dù không có quy mô đồ sộ, kiến trúc đền Đức Thánh Cả vẫn tạo dấu ấn bởi sự hài hòa với thiên nhiên và sự tinh tế trong từng cấu kiện gỗ lim. Tổng thể đền gồm hậu cung và trung đường theo kiểu chữ Đinh, tiền đường theo kiểu chữ Nhị, mái lợp ngói mũi hài, cột kèo chồng rường vững chãi. Không gian thờ tự được bài trí mộc mạc nhưng trang nghiêm, thể hiện lòng tôn kính của hậu thế đối với bậc tiền nhân đã hy sinh vì dân, vì nước.
Lâu nay, đền Đức Thánh Cả là điểm sinh hoạt văn hóa tâm linh quen thuộc của người dân địa phương và du khách thập phương. Ngày rằm, mùng một hay mỗi dịp Tết, người dân tìm về thắp nén nhang thơm, gửi gắm mong cầu bình an. Đặc biệt, lễ hội đền Đức Thánh Cả diễn ra hằng năm vào ngày 2 đến ngày 3 tháng 3 âm lịch, thu hút đông đảo người dân và du khách tham dự. Phần lễ trang trọng với các nghi thức truyền thống như lễ mộc dục, rước kiệu, tế Thánh, hồi kiệu. Phần hội rộn ràng với các hoạt động văn hóa, văn nghệ, trò chơi dân gian.
Ông Nguyễn Văn Vệ - người từng nhiều năm làm Bí thư chi bộ kiêm Trưởng làng Đông Sơn cho biết nơi đây có hai vị Thành hoàng làng: Đệ nhất Thành hoàng là Tham Xung Tá Quốc – chàng Ất Đại vương và đệ nhị Thành hoàng là Trịnh Thế Lợi, Cẩm hoa thị vệ đời Lê, người có công lập nên làng cổ Đông Sơn. Vì vậy, lễ rước kiệu trong hội đền là nét văn hóa đặc trưng gắn kết hai vị Thành hoàng, thể hiện sâu sắc tinh thần tri ân tiền nhân. Xưa kia, lễ hội kéo dài 7 ngày, ba năm một lần còn tổ chức đại lễ có sự tham dự của làng kết chạ, nhưng nay quy mô thu hẹp do kinh phí hạn chế.
Gìn giữ giá trị văn hóa – tâm linh, hướng tới phát triển du lịch bền vững
Đền và lễ hội đền Đức Thánh Cả không chỉ là điểm tựa tinh thần của cộng đồng làng cổ Đông Sơn mà còn là “nhịp cầu” gìn giữ giá trị lịch sử – văn hóa đặc sắc của Thanh Hóa. Nằm trong quần thể di sản văn hóa làng cổ Đông Sơn, đền càng có thêm ý nghĩa trong việc giáo dục truyền thống, nuôi dưỡng lòng tự hào quê hương.
Ngày nay, trong hành trình khám phá làng cổ Đông Sơn, nhiều du khách dừng chân tại đền Đức Thánh Cả để hòa mình vào không gian linh thiêng, tìm hiểu câu chuyện lịch sử của bậc anh hùng, và cảm nhận vẻ đẹp mộc mạc của kiến trúc cổ. Lễ hội thường niên cũng giúp kết nối cộng đồng, khơi dậy tinh thần cố kết của người dân, đồng thời tạo tiềm năng để phát triển du lịch văn hóa – tâm linh bền vững.
Ông Nguyễn Văn Vệ bày tỏ mong muốn các cấp, ngành tiếp tục quan tâm đầu tư công tác bảo tồn di tích, phục dựng các nghi thức truyền thống và phát huy giá trị lễ hội.
“Với những giá trị lớn lao ấy, đền Đức Thánh Cả xứng đáng được chăm lo để trở thành điểm nhấn văn hóa không chỉ của Đông Sơn mà của cả Thanh Hóa”, ông chia sẻ.