Nghệ An sẽ khai mở tiềm năng của vùng đất "biên giới" rộng 529km2, từ nông nghiệp, văn hóa người Thái đến du lịch nghỉ dưỡng sau sáp nhập
Vùng đất này tại Nghệ An đang phát huy lợi thế biên giới và bản sắc Mường Quạ để phát triển kinh tế – du lịch bền vững.
Kinh tế – văn hóa chuyển mình sau sáp nhập
Xã Môn Sơn mới (tỉnh Nghệ An) được thành lập trên cơ sở sáp nhập nguyên trạng hai xã Môn Sơn và Lục Dạ của huyện Con Cuông cũ. Với diện tích tự nhiên hơn 529 km², đường biên dài 36,5 km tiếp giáp Lào và dân số gần 19 nghìn người, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm hơn 92%, Môn Sơn giữ vai trò đặc biệt quan trọng về kinh tế – xã hội và quốc phòng biên giới.
Trong 5 năm qua, địa phương duy trì sản xuất nông – lâm – ngư nghiệp ổn định. Các cấp chính quyền tập trung điều tiết nước tưới tiêu, cung ứng vật tư nông nghiệp đúng thời điểm, giúp diện tích và năng suất cây trồng đạt và vượt kế hoạch. Tổng sản lượng chăn nuôi ước đạt gần 99.000 tấn, xuất hiện nhiều mô hình cho thu nhập 150–200 triệu đồng/năm.
Hoạt động thương mại, tiểu thủ công nghiệp và du lịch cộng đồng cũng phát triển, với 11 doanh nghiệp và hàng trăm hộ kinh doanh về cơ khí, mộc, dịch vụ ăn uống, dệt thổ cẩm hay homestay, đáp ứng tốt nhu cầu của người dân và du khách. Bên cạnh đó, các hoạt động văn hóa – văn nghệ, thể thao được duy trì thường xuyên, tạo nên đời sống tinh thần phong phú. Các câu lạc bộ Dân ca Thái, lễ hội sắc xuân Miền Tây, lễ hội Môn Sơn – Lục Dạ hay lễ hội đánh bắt cá trên sông Giăng đã trở thành điểm nhấn văn hóa đặc trưng của vùng.
Môn Sơn cũng là “địa chỉ đỏ” của cách mạng với di tích Nhà cụ Vi Văn Khang – nơi ghi dấu chi bộ Đảng đầu tiên của đồng bào dân tộc thiểu số Nghệ An (1931). Các di tích, danh thắng được tuyên truyền, quảng bá gắn với phát triển du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng, góp phần lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống.
Định hướng phát triển bền vững gắn với lợi thế biên giới và bản sắc Mường Quạ
Bước sang giai đoạn mới, xã Môn Sơn xác định phát huy lợi thế đặc thù của vùng biên giới, tận dụng tiềm năng du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng gắn với không gian văn hóa Mường Quạ – vùng đất cổ giàu truyền thống. Mường Quạ được xem là trung tâm văn hóa của người Thái Man Thanh, gắn với quá trình thiên di từ thế kỷ XV và được nhắc tới trong nhiều tư liệu, trong đó có sử thi Khủn Chưởng.
Tuy nhiên, xã đang đối diện các thách thức như sự phát triển không đồng đều giữa các vùng, hạ tầng chưa đồng bộ, tác động tiêu cực của thiên tai, dịch bệnh và hạn chế về nội lực. Do đó, chính quyền đặt mục tiêu khơi dậy tinh thần tự lực, phát huy truyền thống cách mạng của quê hương để thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ phát triển.
Xã Môn Sơn định hướng tái cơ cấu nông – lâm – thủy sản theo hướng bền vững; phát triển cây trồng, vật nuôi chủ lực như trâu bò, lợn, gà, cây dược liệu và cây nguyên liệu; khuyến khích mở rộng kinh tế rừng gắn với bảo vệ rừng và xây dựng hợp tác xã chế biến nông sản. Du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng sẽ được ưu tiên phát triển thông qua thu hút đầu tư, liên kết với các điểm du lịch khu vực miền Tây Nghệ An, hình thành các tour tuyến đặc trưng.
Cùng với đó, chương trình xây dựng nông thôn mới được đẩy mạnh, phấn đấu đến năm 2030 đạt 15/19 tiêu chí. Những giá trị văn hóa của người Thái và không gian Mường Quạ sẽ tiếp tục được bảo tồn, qua hoạt động truyền dạy, phục dựng lễ hội và quảng bá ẩm thực, đặc biệt là sản vật cá mát sông Giăng – hình ảnh gắn liền với câu ca dân gian địa phương.
Những năm gần đây, Môn Sơn cũng tổ chức thành công chợ phiên Mường Quạ, thu hút hàng nghìn lượt khách tới tham quan, mua sắm sản vật vùng cao. Đây được xem là điểm tựa để phát triển du lịch cộng đồng, song muốn bứt phá, địa phương cần tiếp tục đầu tư hạ tầng, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và xây dựng chuỗi sản phẩm du lịch đặc trưng.