Giống cây "sần sùi, có gai" đang trở thành bí quyết làm giàu mới của nông dân Tuyên Quang, mỗi ha thu hoạch tới 300 triệu đồng

Liên kết sản xuất giúp nông dân thay đổi tư duy, mở rộng vùng trồng gấc hàng hóa

Năm 2010, khi anh Đoàn Văn Chung (Giám đốc HTX Nông nghiệp Thương mại và Dịch vụ Chung Tín) mang giống gấc lai cao sản về trồng trên 2.000 m² đất vườn của gia đình ở xã Kim Bình (Tuyên Quang), nhiều người dân địa phương không khỏi ngạc nhiên. Thời điểm ấy, nông dân nơi đây chỉ quen với ngô, lạc, đậu,... chưa ai nghĩ có thể phát triển kinh tế từ cây gấc. Tuy nhiên, với kinh nghiệm tìm hiểu mô hình thành công tại Hải Phòng, Hưng Yên, anh Chung tin tưởng loại cây này có thể mang lại giá trị mới.

Sự kiên trì nhanh chóng mang lại kết quả. Cây gấc hợp khí hậu, cho trái sai, màu đẹp, thương lái thu mua ngay tại vườn khiến bà con dần tin tưởng và mở rộng diện tích trồng. Từ vài nghìn mét vuông ban đầu, vùng gấc Kim Bình và các xã lân cận như Ngọc Hội, Hòa An đã phát triển lên hơn 100 ha, trở thành cây trồng chủ lực mang lại thu nhập cao.

HTX Chung Tín đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành chuỗi liên kết. HTX hỗ trợ nông dân giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật với mức ứng trước 50%, đồng thời cam kết bao tiêu toàn bộ sản phẩm theo giá thị trường, mức sàn 6.000–7.000 đồng/kg. Cán bộ kỹ thuật của HTX theo sát từng hộ trồng, hướng dẫn quy trình chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh để bảo đảm chất lượng thu mua.

Ông Lê Anh Tuấn - Chủ tịch UBND xã Kim Bình đánh giá mô hình liên kết trồng gấc đã giúp người dân tiếp cận phương thức sản xuất hiện đại, tăng năng suất, nâng thu nhập và quan trọng hơn là tạo mối liên kết bền vững giữa nông dân và doanh nghiệp. Đây cũng là hướng đi giải quyết việc làm tại chỗ, thúc đẩy kinh tế nông thôn phát triển ổn định.

Thay đổi lớn nhất của địa phương là tư duy canh tác. Nhiều hộ đã chuyển từ trồng cây ngắn ngày sang sản xuất gấc hàng hóa, áp dụng khoa học kỹ thuật nhằm tối ưu năng suất và chất lượng. Nhờ vậy, thu nhập của nông dân cải thiện đáng kể, tạo nền tảng cho một vùng sản xuất bền vững.

Hiệu quả kinh tế vượt trội nhờ giống gấc lai cao sản, kỹ thuật chuẩn và liên kết bền vững

Theo HTX Chung Tín, với mức giá thu mua trung bình 12.000 đồng/kg, mỗi ha gấc mang lại doanh thu 250–300 triệu đồng/năm, cao gấp nhiều lần so với trồng lúa, ngô hay các loại cây màu truyền thống. Chi phí đầu tư lớn nhất rơi vào năm đầu tiên với khoảng 150 triệu đồng/ha, bao gồm giống, làm giàn, hệ thống tưới. Nếu chăm sóc đúng kỹ thuật, chỉ sau 8 tháng cây đã bắt đầu cho thu hoạch và người dân có thể thu hồi vốn ngay vụ đầu tiên.

Giống gấc lai cao sản F1 mà HTX triển khai là cây thân leo khỏe, thích nghi rộng, phù hợp đất tơi xốp và thoát nước tốt. Quả to, đỏ đẹp, nhiều thịt, ít hạt, năng suất trung bình 25–30 tấn/ha, thâm canh tốt có thể đạt tới 40–50 tấn/ha. Bên cạnh đó, cây có khả năng chống chịu sâu bệnh tốt, thời gian trồng đến khi thu hoạch từ 210–240 ngày, phù hợp điều kiện chăm sóc của các hộ nông dân trong vùng.

Gia đình ông Hoàng Văn Học ở thôn Nà Bây (xã Chiêm Hóa) là một trong những hộ mạnh dạn mở rộng diện tích lên 3 ha gấc. Sau nhiều năm tìm hiểu mô hình và được kỹ thuật viên HTX hướng dẫn chi tiết, ông đầu tư giàn leo, lên luống, bón phân hữu cơ và sử dụng chế phẩm sinh học để bảo đảm chất lượng sản phẩm. Nhờ áp dụng đúng kỹ thuật, sau 5 năm mỗi vụ ông thu khoảng 60 tấn gấc, mang về hơn 600 triệu đồng/năm, trở thành điển hình sản xuất hàng hóa hiệu quả của địa phương.

Mô hình gấc của Kim Bình cho thấy sự thay đổi mạnh mẽ trong tư duy và cách làm của nông dân khi biết chủ động liên kết, ứng dụng kỹ thuật và lựa chọn cây trồng phù hợp để nâng cao giá trị kinh tế. Đây cũng là hướng phát triển bền vững mà nhiều địa phương có thể học hỏi, từng bước xây dựng vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn, thích ứng biến đổi khí hậu.

Nhược Vy