“Khoảng xám” của dịch vụ tư vấn chứng khoán trên mạng xã hội

Ranh giới mờ giữa “chia sẻ” và “tư vấn”

Theo Luật sư Hoàng Văn Hà - Công ty Luật TNHH ARC Hà Nội, Luật Chứng khoán 2019 xác định tư vấn đầu tư chứng khoán là hoạt động đưa ra khuyến nghị mua, bán, nắm giữ hoặc chiến lược đầu tư, đồng thời xếp đây vào nhóm ngành nghề kinh doanh có điều kiện.

Điều 86 của Luật quy định rõ chỉ các công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ được cấp phép mới được thực hiện nghiệp vụ này. Đồng thời, các chủ thể này phải đáp ứng các yêu cầu chặt chẽ về nhân sự có chứng chỉ hành nghề, hệ thống kiểm soát nội bộ và nghĩa vụ công bố thông tin theo quy định tại Điều 89.

Việc sửa đổi, bổ sung Luật năm 2024 (có hiệu lực từ 01/01/2025) tiếp tục siết chặt kỷ cương thị trường, tăng cường trách nhiệm của các chủ thể tham gia và nâng cao tiêu chuẩn minh bạch.

Tuy nhiên, trên thực tế, ranh giới giữa “chia sẻ quan điểm” và “cung cấp dịch vụ tư vấn đầu tư” đang ngày càng trở nên mờ nhạt. Chỉ cần một tài khoản mạng xã hội hoặc một cộng đồng người theo dõi đủ lớn, bất kỳ cá nhân nào cũng có thể đưa ra các phân tích biểu đồ, nhận định thị trường và thậm chí khuyến nghị mua - bán cụ thể.

Về nguyên tắc, pháp luật không cấm việc chia sẻ thông tin hay bày tỏ quan điểm cá nhân. Nhưng cần nhấn mạnh rằng, ranh giới pháp lý không nằm ở hình thức thể hiện mà nằm ở nội dung và mục đích.

"Khi một cá nhân đưa ra khuyến nghị cụ thể về việc mua, bán hoặc nắm giữ chứng khoán, kèm theo mục tiêu giá, điểm giao dịch hoặc chiến lược đầu tư rõ ràng, thì hành vi đó có thể bị xem là hoạt động tư vấn đầu tư và thuộc diện phải được cấp phép", Luật sư Hà phân tích.

Nhiều rủi ro về pháp lý

Số lượng nhà đầu tư cá nhân gia tăng nhanh kéo theo nhu cầu tiếp cận thông tin và khuyến nghị đầu tư ngày càng lớn, trong khi các dịch vụ tư vấn từ hệ thống chính thức còn mang tính chuẩn hóa, chưa đáp ứng kịp nhu cầu “tức thời” của một bộ phận nhà đầu tư giao dịch ngắn hạn. Mạng xã hội với đặc tính nhanh, linh hoạt và dễ tiếp cận đã trở thành môi trường thuận lợi cho các kênh tư vấn không chính thức phát triển.

Luật sư Hà cũng chỉ rõ, rủi ro của “không gian tư vấn” này không chỉ nằm ở độ chính xác của thông tin, mà còn ở xung đột lợi ích và trách nhiệm pháp lý.

Khác với các công ty chứng khoán - nơi hoạt động tư vấn phải tuân thủ quy trình kiểm soát nội bộ và nghĩa vụ công bố thông tin, các cá nhân hoạt động ngoài hệ thống gần như không bị ràng buộc bởi các nghĩa vụ này.

Việc một người đưa ra khuyến nghị đồng thời có vị thế giao dịch trên chính cổ phiếu được đề cập là điều nhà đầu tư không có khả năng kiểm chứng, tiềm ẩn nguy cơ bị dẫn dắt hoặc thao túng.

Đáng chú ý, Luật Chứng khoán (sửa đổi) năm 2024 đã tăng cường kiểm soát các hành vi bị nghiêm cấm, trong đó có hành vi sử dụng thông tin sai lệch, tung tin đồn hoặc thực hiện các giao dịch nhằm tạo cung cầu giả tạo để thao túng giá chứng khoán.

Những hành vi này, nếu được thực hiện thông qua các kênh mạng xã hội dưới dạng “khuyến nghị đầu tư”, hoàn toàn có thể bị xem xét xử lý không chỉ ở mức xử phạt hành chính theo Nghị định 156/2020/NĐ-CP (đã sửa đổi, bổ sung), mà còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự 2015 đối với các tội danh như thao túng thị trường chứng khoán hoặc lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Ở góc độ quyền lợi nhà đầu tư, một thực tế đáng lo ngại là các giao dịch phát sinh từ khuyến nghị trên mạng xã hội hầu như không có cơ chế bảo vệ pháp lý hiệu quả. Do không tồn tại hợp đồng dịch vụ hợp pháp, không có cam kết trách nhiệm rõ ràng, nhà đầu tư rất khó có cơ sở yêu cầu bồi thường thiệt hại theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015 khi rủi ro xảy ra. Điều này đồng nghĩa với việc toàn bộ rủi ro gần như thuộc về phía người tiếp nhận thông tin.

Từ góc độ thị trường, sự lan rộng của các khuyến nghị ngoài hệ thống có thể làm gia tăng biến động giá và ảnh hưởng đến chức năng hình thành giá của thị trường chứng khoán. Khi quyết định đầu tư bị chi phối bởi các tín hiệu ngắn hạn, thiếu kiểm chứng, dòng tiền có thể vận động theo tâm lý đám đông thay vì dựa trên nền tảng cơ bản của doanh nghiệp.

Có thể thấy, việc xử phạt các trường hợp vi phạm là cần thiết để thiết lập lại kỷ cương thị trường. Tuy nhiên, “khoảng xám” của hoạt động tư vấn chứng khoán trên mạng xã hội cũng phản ánh một thực tế rằng thị trường đang vận động nhanh hơn khuôn khổ quản lý hiện tại. Trong bối cảnh Luật Chứng khoán đã được sửa đổi theo hướng siết chặt và nâng cao trách nhiệm, các hoạt động tư vấn ngoài hệ thống sẽ ngày càng bị thu hẹp về “vùng an toàn” pháp lý.

Trong một môi trường đầu tư ngày càng mở, việc tiếp cận thông tin trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết, nhưng đi kèm với đó là yêu cầu cao hơn về khả năng sàng lọc và nhận diện rủi ro. Việc hiểu đúng bản chất pháp lý của hoạt động tư vấn đầu tư và tuân thủ quy định của pháp luật không chỉ là trách nhiệm của các chủ thể cung cấp thông tin, mà còn là yếu tố then chốt để nhà đầu tư tự bảo vệ mình trước những rủi ro ngày càng phức tạp của thị trường.